آداب تناول طعام و شراب

 

فصل هفتم : آداب تناول طعام و شراب

مستحبات از أكل و شرب

 

مستحب است شستن دستها قبل از تناول طعام و بعد از آن ، و پاك كردن با منديل بعد از شستن متأخّر از تناول طعام ؛ و بعد از غَسل مستحب است مسح روى و ابروها و دعاى مأثور به اينكه بگويد: «الحمد للّه المحسن المجمل المنعم المفضل» .

استحباب تسميه و تحميد

 

و مستحب است كه وقت شروع در تناول طعام بسم اللّه  بگويد ؛ و هم چنين بگويد بعد از فراغ، الحمد للّه  ؛ و هم چنين بگويد بسم اللّه  در ابتداى آشاميدن آب ، و بگويد الحمد للّه  در آخر آن .و هم چنين در اثنا بگويد بسم اللّه  را اگر در اول آن فراموش نموده باشد ؛ و در اول، مستحب است اضافه تحميد بر بسمله . و در اكل جماعتى با هم مجزى است تسميه يكى از ديگران ، و شايد اجزاء از مرتبه اى از تأكّد باشد .

و تحميد در اثنا هم مستحب است ، و مروى است كه حضرت صادق ـ عليه السلام ـ مكرّرا در اثنا مى فرمود : «الحمد للّه  الّذى جعلنى اشتهيه».

و مستحب است دعاى مأثور بعد از فراغ ؛ و مستحب است براى هر لونى از طعام يك دفعه بگويد بسم اللّه  ، و تكرار براى تعدّد ظروف طعام مروى است . و مستحب است كه ناسى اگر متذكّر شد بگويد: «بسم اللّه  على اوّله و آخره» .و هم چنين مستحب است اعاده تسميه اگر بعد از تسميه تكلّم نمايد . و براى تناول هرلقمه اى، مستحب است يك تسميه .

اكل با دست راست

 

و مستحب است در حال اختيار، با دست راست خوردن طعام ، بلكه با دست چپ در حال اختيار مكروه است ؛ و هم چنين شرب با دست چپ ، بلكه مطلق تناول چيزى در غير مواضع استثنا؛ و خوردن انگور و انار با دست چپ كراهت ندارد .

مستحبّات بر صاحب طعام

 

و مستحب است صاحب طعام ابتدا نمايد از غير ، و در فراغ تأخير نمايد از غير در اكل با جماعت ؛ و اينكه هر كجا صاحب طعام در مجلس نشسته باشد براى اكل با جماعت ، در ابتداى تناول ، اول دست خودش را بشويد بعد دست كسى را كه در طرف راست او است تا آخر جماعت ؛ و در وقت فراغ، خودش بعد از همه دست خودش را مى شويد و ابتدا به كسى مى نمايد كه در طرف چپ صاحب منزل است ، و محتمل است انحاى ديگر هم محقِّق مستحب باشد .

و مستحب است دعاى براى صاحب طعام به مأثور .

بعض مستحبات ديگر

 

[ و ] مستحب [ است [غساله غَسل دستها را در يك ظرف جمع نمايند .

و مستحب است استلقاى بعد از اكل ، و اينكه در حال استلقاء پاى راست را بر پاى چپ بگذارد .

و مستحب است اكل با سه انگشت يا همه انگشتها ، و مخالفت با كسانى كه با دو انگشت غذا مى خورند .

و آنكه در سفره جماعت ، از نزديك خودش بخورد و از نزديك ديگرى بر ندارد .

مكروهات در باب أكل و شرب

 

و مكروه است اتّكا در حال خوردن غذا؛ و اعتماد بر دست در حال اكل، مكروه نيست .

كراهت اتكاى بر غير دست

 

و مستحب است جلوس به طرف چپ در حال اكل .

كراهت پر كردن شكم

 

و مكروه است پر كردن شكم از طعام با كثرت اكل ؛ و در روايت تطبيق شده كريمه «لاَ تُسْرِفُوآاْ»(انعام:141) بر كثرت اكل . و اظهر كراهت شبع است از اكل به نحوى كه ضد فراغ براى عبادات باشد ؛ و در روايت است چيزى احبّ نزد رسول خدا ـ صلّى اللّه عليه وآله وسلم ـ نبود از اين كه گرسنه باشد با خوف خداى تعالى . و هم چنين تثليث شكم براى محل طعام و شراب و تنفس مطلوب است . و افراطِ موجب ضرر و مرض ، حرام است ؛ و احوط ترك مظنون الضرر و مخوف الضرر است . و در حال سيرى ، خوردن غذا مكروه است و گاهى موجب مرض است .

فرق شبع و تملّى

 

و شبع و تملّى، عموم من وجه دارند ، و به انتفاى شهوتِ طعام، شبع حاصل مى شود اگر چه تملّى نشده چنانچه در غذاهاى مقوّى معلوم است ، و تملّى هم احيانا به واسطه مرض و غير آن، از شبع، افتراق مى نمايد چنانچه به معاويه منسوب است .و تجشّؤ به جانب بالا مكروه است ؛ و هم چنين آب دهن ريختن به جانب بالا .

حرمت اكل از مائده شرب خمر يا مسكر

 

حرام است اكل از مائده اى كه در آن شرب خمر يا مسكر ديگرى مثل فقاع مى شود، يعنى در حال شرب ، و احوط ترك جلوس است بر آن مائده در حال شرب ، به خلاف ما بعد از وقوع شرب ؛ و در تعدى به سائر مجالس معصيت تأمّل است ، بلكه نهى از منكر با شرائط آن واجب است ، مگر آنكه احراز شود اهميت معصيت از شرب خمر در نظر شرع با موافقت با مورد اين حكم در خصوصيّات .

حرمت اكل از مال مسلمان بدون دعوت و كسى را همراه بردن

 

حرام است اكل از مال مسلمان و يا به حكم او بدون دعوت . و حرام است با خود ديگرى را مثل ولد بردن براى اكل ، مگر با فحوى و اذن مستفاد از شاهد حال ، نه با شكّ در اذن و رضاى صاحب طعام .

برخى ديگر از مستحبّات و مكروهات

 

مكروه است اكل در حال مشى . مستحب است خوردن آنچه ساقط شده از سفره طعام ، در غير صحراء كه براى طيور و حيوانات گذاشته مى شود ؛ و آنكه ثريد را از اطراف آن اكل نمايد ؛ و آنكه ابتدا به نمك و اختتام به آن نمايد ، و مستحب است ابتدا و اختتام به هريك از نمك و سركه ، لكن اگر اختلاف را اختيار كرد ابتدا به نمك نمايد و اختتام به سركه ، نه عكس .

و تفصيل مستحبات از اطعمه و اشربه در كتب احاديث [ مثل ] «وسائل» ـ رحم اللّه جامعه ـ و كتب فقهيّه مفصّله مثل «جواهر» ـ رحم اللّه مصنّفه ـ مذكور است .

 سلام و تحيّة و الصلاة على سيّد الأنبياء محمّد و آله سادة الأوصياء الطاهرين .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

RSS