احكام وضو

 

 

فصل پنجم : احكام وضو
1 . موارد وجوب وضو

س . امورى كه واجب است وضو از براى آن، چند چيز است؟

ج . چهار چيز است:

اوّل: «نماز واجب». و در حكم آن است اجزاى منسيّه و سجود سهو و نمازهاى احتياطيّه.

دوّم: «طوافِ واجب» است، اگر چه در ضمن حجّ و عُمره مندوبين باشد. و شرط است وضو، در صحّت هر يك از اين دو؛ بلكه شرط است وضو، در صحّت هر نماز مستحبّى نيز.

سوّم: مسّ كتابت «قرآن» و اسم جلاله و اسما و صفات خاصّه خداوند عالم، كه واجبِ بالاصاله باشد، مثلاً در آوردن از چنگ كافر يا از مزبله نعوذ باللّه ، يا بالعرض، مثل نذر و شبه آن. و الحاق اسماى انبيا و حضرت سيّدة النساء ـ عليهاالسلام ـ و ائمّهـ عليهم السلام ـ به آن احوط است، و احوط ترك مَسّ اسماى ملايك است نيز.

چهارم: «نذر» و «عهد» و «قَسَم».
1 . على الاحوط.

2 . مبطلات وضو

س . موجبات و مبطلات وضو چند چيز است؟

ج . دوازده چيز است: اوّل: بول. دوّم : غايط. سوّم: ريح چه با صدا باشد يا بى صدا؛ پس ضرر ندارد بادى كه از فرج زنان بيرون بيايد. چهارم: خواب كه غالب شود بر چشم و گوش. پنجم: ديوانگى. ششم: بيهوشى. هفتم: مستى. هشتم: رطوبت مشتبه كه بيرون بيايد از حشفه در حال استبرا نمودن از بول يا پيش از آن، چه فاصله در ميان بول و رطوبت باشد يا نه. نهم: استحاضه، خواه قليله باشد يا كثيره يا متوسّطه. دهم: حيض. يازدهم: نفاس. دوازدهم: مسّ ميّت على الاحوط؛ و امّا جنابت اگر چه ناقض و شكننده وضو هست، لكن موجب غسلِ فقط است و به آن غسل، نماز و نحو آن را به عمل مى آورد بدون وضو.و امّا در هر يك از استحاضه كثيره و متوسّطه و حيض و نفاس و مسّ ميّت اگر چه لازم است غسل ولكن به غسل تنهايى، نماز نمى تواند بكند، بلكه وضو نيز از براى نماز بگيرد وجوباً در غير مسّ ميّت، و احتياطاً در آن.

1 . و معتبر است در ناقضيّت اين سه، خروج از موضع معتاد، اگر چه بالعارض باشد؛ ولكن اظهر، اعتبار به صدق عرفىِ اسامى معروفه امور ثلاثه است در خارج از موضع طبيعى و غير آن با اعتياد و بدون آن؛ پس با شك در تحقّقِ مفهوم عرفى، حكم به انتقاض نمى شود؛ و با علم به تحقّق، منتقض مى شود وضو بدون هيچ قيد در هر دو صورت.

2 . مگر با علم به صدق اسم، چنانكه گذشت.

3 . يعنى محتمل البوليّه اگر چه در بعض خارج باشد، به حكم بول است؛ و امّا اگر معلوم باشد كه مذى است مثلاً، پس منشأ احتمال بوليّتِ بعض آن، اگر خصوصيّتِ مورد باشد، پس چنان است كه ذكر شد قبل از تمام استبرا؛ و اگر عامّ باشد در هر مذى خارج مثلاً، پس اظهر، عدم اعتنا به آن است در تحقّق ناقض؛ و همچنين است خارج بعد از خروج منى و قبل از استبرا در نقض غسل جنابت.

4 . يعنى متوضّى اگر مسّ نمود، اعاده وضو نمايد بعد از غَسلِ عضوِ ماسِّ با رطوبت احتياطاً. و غير متوضّى اگر مسّ نمود، ضميمه نمايد با غُسل، وضو را بنا بر عدم اجزاى اين غسل از وضو، پس بنا بر اجزا، مطلقا احتياج به وضو ندارد؛ و بنا بر عدم اِجزا، ناقض بودنِ مسّ، وضو را، مبنىّ بر احتياط است.
س . آيا واجب است تقديم وضو بر اغسال مزبوره، يا آن كه مخيَّر است در تقديم و تأخير؟

ج . وجوبش معلوم نيست، اگر چه احوط است.

س . آيا مدار در حصول هر يك از نواقض مذكوره، بر علم است يا بر ظنّ؟

ج . مدار بر علم است، لكن بهتر در صورت ظنّ بلكه در شك، باطل كردن وضو و اعاده كردن آن است.

3 . كيفيّت وضو

س . حقيقت وضو را تفصيلا بيان فرماييد؟

ج . حقيقت وضو شستن رو و دستها و مسح سر و مسح پاها است.

شستن صورت

امّا روى، پس واجب است شستن آن به حسب طول، از اوّل رستنگاهِ موى سر تا به آخر «زنخ»؛ و به حسب عرض، آن قدرى است كه فراگيرد اثر انگشت بزرگ و انگشت ميانى [ را ]؛ و هر چه داخل در اين حدود باشد، شستن آن لازم است؛ و آنچه بيرون باشد، واجب نيست، خواه از دو طرف شقيقه باشد يا از «عذار» كه آن آخر شقيقه است؛ بلى لازم است داخل نمودن قدرى از خارج حدود را تا يقين به شستن تمامِ روى، حاصل شود، بلكه اندكى از باطن بينى و مطبق شفتين يعنى ظاهر لبها را بشويد. و داخل چشم، از بواطن محسوب است و شستن آن لازم نيست. و مدار در رستنگاه موى و در انگشتان، بر مستوى الخلقه است.و واجب است كه در شستن، شروع به اعلى نمايد؛ و هرگاه آب بر روى خود از

1 . يعنى طرفى كه متّصل به گوش است و محاذى عذار است نه طرفى كه متّصل به چشم است.

2 . يعنى بر كسى كه متناسب است دستهاى او با روى او. و در غير متناسب، تقدير مى شود دستها متناسب با روى و به آن نسبت، شسته مى شود.

3 . و در بقيه روى، صدق عرفىِ شستنِ از بالا به پايين را رعايت نمايد على الاحوط.پايين به بالا جارى ساخت و در نيت خود قرار داد كه اوّلِ شستنِ روى، از اوّلِ سرازير شدن آب از پيشانى باشد، وضو صحيح است.و همچنين بى عيب است هرگاه تمام روى را به يكباره در حوض و مانند آن، فرو كند، لكن در قصد خود، ابتداى روى را، اوّلِ شستن قرار دهد و مابقى را در عقب آن. و واجب نيست شستن بشره كه موىِ ريش، آن را پوشانيده باشد، مگر موى تُنُكى كه بشره از زير آن نمايان است [ كه ] در اين حال، لازم است شستن.و حكم ابرو و مژه، حكم ريش است در شستن.

شستن دست

دوّم: واجب است شستن دستها از مرفق كه محل اجتماع استخوان بازو و دست است. و محل جمع شدن اين دو استخوان، بايد شسته شود، بلكه لازم است داخل نمودن چيزى از بازو تا يقين به شستن تمام مرفق حاصل شود. و واجب است ابتدا نمودن به شستن مرفق به نحوى كه در ابتداى شستنِ روى، ذكر شد.و همچنين لازم است بعد از شروع نمودن از بالاى مرفقها، اين كه سرازير بشويد، و هرگاه عكس نمايد، وضو باطل است.

وضوى شخصِ مقطوع اليد

1 . و همچنين تا آخر روى، چنانكه گذشت. و احوط ادامه اِجراى آب است به مقدار زمان اِجراى از بالا تا به پايين با قصد ترتيب مذكور.

2 . با حفظ ترتيب تا آخر در قصد چنانكه گذشت.

و احوط ادامه مكث در آب است به قدر طول زمان اخراجِ روى از آب از بالا تا به آخر با مختصر حركت آب در آن زمان؛ و اگر به اِخراج، قصد وضو نمايد، كافى است اِخراج تدريجى از بالا تا پايين.

3 . يعنى شستن بشره؛ و احتياط در ضمّ شستن مو در صورت عدم احاطه يقيناً يا احتمالاً، ترك نشود؛ و ريشِ اتّفاقى زن، در حكم، مانند ريش مرد است.

4 . و حفظ ترتيب از مرفق تا سرهاى انگشتان، لازم است على الاحوط.و كسى كه بعضى از دست او را بريده باشند، اكتفا مى نمايد به آنچه كه باقى مانده از آن؛ و هرگاه از مرفق بريده باشند كه چيزى از آن باقى نمانده باشد حتى طرف استخوان بازو كه مجتمع است به اطرافِ استخوانِ دست كه مجمعِ مرفق است، اكتفا مى نمايد به شستن ساير اعضا؛ و بهتر آن است تمام بازو را، به جاى دست بشويد.

حكم دست يا انگشت اضافى

و كسى كه در زير مرفق او، دست ديگرى باشد، يا آن كه زياده بر خلقت اصليّه، انگشت داشته باشد، يا آن كه گوشت زايدى بر دست او روييده باشد، همه را مى شويد. و احوط شستن موى دستها است.

رفع مانع

و واجب نيست پاك نمودن زير ناخن اگر از قدر متعارف بلندتر نباشد؛ و اگر چرك، ظاهر بشره را گرفته باشد، به واسطه گرفتنِ ناخن، آن را پاك مى نمايد. و واجب است در شستنِ هر يك از رو و دستها، اين كه باقى نماند مقدارى از آن اگر چه به قدر جاى موى باشد.

س . آيا واجب است رفع چيزى كه مانع از رسيدن آب به بشره است يا نه؟

ج . زايل نمودن آن مانع، لازم است، يا آن كه حركت مى دهد آن مانع را از مكان خود تا

1 . هرگاه از مرفق كه مجمع دو استخوان است به پايين بريده باشند. و اگر فقط استخوان ذراع را قطع كرده اند، شسته مى شود طرف بازو كه در حالِ اتّصال، از مرفق بود و آنچه در آخر بازو ظاهر شده است به سبب بريدن.

2 . مطلقا اگر چه زايد، غير تابع باشد عرفاً على الاحوط.

3 . بى اشكال نيست در مقدارى كه ديده مى شود بر تقدير نبودن چرك، مانند مقدارى كه محاذى سر ناخن است؛ پس احتياط با عدم عسر، در ازاله آن است و ازاله همين قدر و يا ازيد از آن در صورت اطوليّت ناخن از متعارف و شستن زير آنها با شستن مقدار محاذى آنها از ناخن و زيادتى از متعارف بعد از پاك كردن زير مقدارِزايد از چرك.

4 . يعنى كه باطن، ظاهر شد بعد از قطع سر ناخن.آب تمامِ محلّ وضو را فراگيرد.

مسحِ سر

سوّم: واجب است مسحِ پيش سر، به مقدارى كه در عرف مسحش بنامند.

س . چه مقدار، مسحِ پيش سر، كافى است؟

ج . آن كه در عرف مسحش بنامند؛ و بهتر بلكه احوط، رعايت مقدار عرض يك انگشت است، و بهتر از آن، مقدار عرض سه انگشت است.

س . فرقى هست در مسح، ما بين زن و مرد، يا نه؟

ج . فرقى نيست، لكن مستحبِّ مؤكّد است براى زنان در مسحِ وضو به جهت نماز صبح، برداشتن چيزى كه سر خود را به آن پوشيده اند؛ و كمتر از اين است در تأكّدِ استحباب، به جهت نماز مغرب؛ و مجزى است او را در ساير نمازها داخل نمودن انگشت خود را زير مقنعه و نحو آن.

س . آيا لازم است مسح نمودن پيشانى يا نه؟

ج . لازم نيست، بلكه جايز است بر هر موضعى كه از پيشِ سر باشد.

س . حدِّ پيشِ سر، چقدر است؟

ج . ربعى است كه در پيش سر واقع شده و سه ربع ديگر عقب سر است و دو پهلوى آن كه منتهى شود به حدّ گوشها.

س . آيا جايز است سرازير مسح كردن و به عكس يا نه؟

ج . احوط ترك عكس است، اگر چه جواز، اقوى است.

س . اگر موى در محل مسح روييده باشد، مسح بر آن جايز است يا نه؟

1 . و اَولى و احوط مقدار سه انگشت است از حيث طول و عرض از خصوص ناصيه كه در بالاى پيشانى ما بين دو سفيدى است.

2 . بلكه پيشانى، موضع غَسل است نه مسح.

3 . اين احتياط ترك نشود به رعايت مسح از بالا به پايين.

ج . اگر از حدّ خود كه در پيش سر است بيرون نرفته، جايز است؛ و هرگاه از حدّ خود بيرون رفته باشد، يا آن كه او را بر همان موضع جمع كرده باشند، مسح بر آن جايز نيست.

س . آيا مسح را مى توان به ظاهر دست نمود، يا متعيّن است به باطن دست؟

ج . واجب است به باطن دست.

س . اگر ممكن نشود به باطن دست، به چه مسح نمايد؟

ج . اكتفا كند به غير آن از ساير اعضاى دست، و ترك نشود احتياط به تقديمِ مسح نمودن به پشت دست.

س . آيا جايز است مسح بر چكمه و جوراب و شبه اينها يا نه؟

ج . جايز نيست مگر در حال تقيّه؛ هم چنان كه جايز است تقيّه در ساير افعال وضو و عمل صحيح است. و اگر تقيّه به هر يك از شستن پا يا مسح نمودن غير بشره حاصل شود، احوط بلكه اقوى، آن است كه شستن را مقدّم بدارد.و كسى كه بتواند وضو بسازد در مكان خلوتى كه تقيّه در آن نباشد، احوط بلكه

1 . يعنى بر مقدار خارج از حدّ فعلاً در اوّل، و تقديراً در دوّم كه به كشيدن و باز كردن خارج مى شود. واحتياط در رعايت صدق مسح بر بشره مودار و رعايت تبعيّت عرفيّه مو براى محلّش از بشره مقدّم سر، ترك نشود.

2 . يعنى اگر ممكن نشود به جهت مرض و نحو آن، مسح به باطن كف دست؛ و امّا اگر عدم امكان به جهت نبودن رطوبت در باطن كف و ممكن نبودن نقل از ساير مواضع وضو براى باطنِ كف باشد، پس احوط جمع بين اتمام وضو به مسح با پشت كف دست اگر ممكن است و رطوبت دارد و ذراع اگر با پشت كف دست نمى شود، و بين اعاده وضو است، يا اين كه اعاده نمايد بعد از ابطال وضو اوّل.

3 . يعنى پشت باطن كف، به اقرب به كف از ذراع؛ و چنانكه ممكن نباشد، با ذراع مسح نمايد، با رعايت اقربيّت به كف على الاحوط.

4 . اين از فروعِ مسح پا است، كه واجب چهارم است.

5 . يا ضرورت شديده.

6 . اگر متمكّن از جمع بين غسل و مسح باشد، متعيِّن است، با نيّت مسح انجام دهد؛ وگرنه احتياط، در اختيار غَسل است.اقوى، آن است كه در آن جا وضو بسازد و تقيه ننمايد.

س . اگر به ساير اعضاى دست هم متمكّن نباشد، به چه مسح نمايد؟

ج . به ذراع؛ و ترك نشود احتياط به تقديم باطن آن.

س . آيا مسح را به آب خارج از وضو، مى توان نمود يا نه؟

ج . نمى تواند.

س . آيا معتبر است خشك بودن محل مسح يا نه؟

ج . بلى معتبر است؛ ولكن اگر رطوبتى در محل مسح باشد كه آب دست بر آن غالب باشد بر وجهى كه مسح، به رطوبت ماسح به عمل آيد، ضرر ندارد.

س . كسى كه عضو را به ارتماس در آب فرو برد، آيا مى تواند به آن عضو، مسح نمايد يا نه؟

ج . هرگاه در حال فرو بردن به آب، قصد شستن آن به جهت وضو كرده باشد و همچنين هرگاه بعد از فرو بردن در آب، قصد شستن كرده باشد، مسح به آن جايز نيست؛ و هرگاه قصد نمايد شستن عضو را در حال بيرون آوردن از آب، مسح به آن بى عيب است.

خشك شدن رطوبت جهت مسح

س . هرگاه آنچه در دست از بقيّه رطوبت آب وضو بود، بخشكد به جهت فراموشى از مسح يا سايرعذرها، چه كند؟

ج . جايز است گرفتن آب از ساير عضوها به جهت مسح نمودن به آن؛ و بهتر تقديم

1 . اعتبار عدم مندوحه در حال عمل، يقينى است، و امّا مندوحه مكانى يا زمانى، پس اعتبار عدم آن، موافق با احتياط است.

2 . در حال اختيار؛ و خواهد آمد بيان وظيفه در صورت تعذّر.

3 . در تمام محلى كه از ممسوح واجبست مسح آن.

4 . يا در مجموع از مكثِ در آب و اخراج از آن؛ و در بعضى صور، احتياط در اين است.

5 . با عدم فوات موالات.داشتن آب ريش و ابروها است به شرطى كه از حدود، بيرون نرفته باشد، و هرگاه جميع اعضا بخشكد، دوباره وضو بسازد.

س . هرگاه ممكن نباشد حفظ رطوبتى كه بتوان به آن مسح نمود به جهت گرمى هوا يا غير، چه بايد كرد؟

ج . بهتر آن است كه در آخرِ وضو، مسح نمايد به آب خارج بعد از آن هم تيمّم نمايد؛ و بهتر از اين آن است كه اوّل، مسح نمايد به همان حالت كه دارد، بعد از آن به آب خارج،] و ] بعد از آن، تيمّم نمايد.

مسح پا

چهارم: واجب است مسح پشت پاها از سر انگشتان تا به كعبين در طول، به وجهى كه از آن چيزى باقى نماند، بلكه بهتر تا بند پا است. و از عرض، به قدر مسمّى كافى است اگر چه به مقدار عرض يك انگشت باشد؛ بلكه بهتر از اين، به تمام باطن دست، مسح نمودن از سر انگشتان تا به بند پا است.

س . آيا واجب است كه مسح پاها را از سر انگشتان تا به كعب بكشد، يا به عكس مى شود؟

ج . احوط، به طريق متعارف است.

س . خشك بودن اعضاى وضو قبل از وضو، شرط است در صحّت وضو، يا نه؟

1 . على الاحوط؛ و در صورت انحصار رطوبت در خارج از حدّ روى، رعايت احتياط بشود به تقديمش بر مسح به آب جديد به ترتيبى كه جايز است و ذكر خواهد شد.

2 . به جهت طول زمان.

3 . به قصد واجب واقعى از مسح،با مسح به رطوبت كه يك طرف احتياط است؛و اين احتياط كه جمع بين مسح مذكور و تيمّم است،ترك نشود وفرقى بين مسح سرو پادر اين حكم نيست.

4 . و «كَعب»، عبارت است از بلندى وسط پشت پا بنا بر اقوى. و احتياط در مسح تا مَفْصلِ بين ساق و قَدَم است.

5 . و تمام «كَعْب» ـ به معنى بلندى مذكور ـ مسح شود على الاحوط.

6 . و مقتضاى احتياطِ غير لزومى است.

7 . اقوى، جواز عكس است.
ج . شرط نيست ولكن بهتر، خشك بودن است.

وضو و غسل با آب باران

س . عضو بدن را در باران نگاه داشتن جهت شستن براى وضو يا غسل، آيا جايز است و صحيح است يا نه؟ و وضو و غسل به اين حاصل مى شود يا نه؟

ج . بلى صحيح و جايز است در اين حال، و حاصل مى شود غسل و وضو؛ لكن در وضو، بايد مسح سر و رِجلَين، به آب جديد از باران واقع نشود و ممزوج هم نشود آب وضو به آب باران جديد، كه اگر واقع شود فاسد است.

چند فرع

س . تكرار در مسح، موجب بطلان وضو است يا نه؟

ج . ضرر ندارد خصوصاً اگر به جهت رعايت احتياط باشد در تحقّق مسح شرعى، ولكن موجب اثم است اگر به قصد مشروعيّت باشد.

1 . يعنى در محل شستن؛و گذشت حكم محلّ مسح.و اگر آب براى غَسل به حدّى كم باشد كه با ضميمه آب باقى درمحل،جريان مى نمايد نه به تنهايى،متعيِّن است خشك نكردن محلّ.

2 . با رعايت ترتيب از بالا به پايين به حسب قصد و زمان به نحوى كه در وضوى ارتماسى مذكور شد.

3 . اگر به حدّى است كه مانع از تحقّقِ مقدارِ واجب از مسح است با آب وضو، و مقدار مستهلك ضرر ندارد.

4 . در صورت شك در تحقّق مسحِ واجب اگر چه احتياطى باشد، معيَّن است ـ وجوباً يا احتياطاً ـ اعاده مسح بعد از خشك كردن محلّ يا در موضع ديگر از همان عضو؛ و در صورت مخالفت معلومه يا محتمله با احتياطِ غيرلازم، مى تواند به موضع ديگر از همان عضو، تكرار نمايد؛ و اگر به تمام همان ممسوح با تمام همان ماسح، تكرار نمود، احوط آن است كه در مسحى كه واجب است بعد از آن با همان ماسح مسح ننمايد با همان رطوبت ممتزجه از دو مسح مكرّر.و با رعايت آنچه مذكور شد، نفس تكرار، جايز است، مگر آن كه از روى تشريع باشد، يا ناشى از وسوسه باشد كه حرام يا محتمل الحرمه است.
س . تبعيض در وضو، يعنى به نحوى كه بعض اعضا را بشويد به طريق ارتماسى و بعضى را به طريق ترتيبى، آيا جايز است يا نه؟

ج . بلى جايز است.

س . مسح سر به دست چپ و مسح پاى راست به دست چپ و پاى چپ را به دست راست، جايز است يا نه؟

ج . احوط مسح سر و پاى راست است به دست راست؛ومسح پاى چپ به دست چپ.

س . اگر محل مسح، رطوبتى داشته باشد ولكن به طريقى است كه رطوبتِ ماسح، غالب است بر ممسوح، چه صورت دارد؟

ج . اگر رطوبت ماسح، غالبِ مؤثِّر باشد بر ممسوح، عيب ندارد والاّ فلا.

س . جايز است اتيان به صلات واجبه و مندوبه، به هر وضو و غسل مستحبّى، يا نه؟

ج . بلى جايزاست اتيان به صلات واجبه ومندوبه،به هرغسلى كه رافع حدث است،مثل غُسل جنابت قبل ازدخولِ دروقت؛و همچنين جايز است به هر وضوى مستحبّى كه رافع حدث باشد.

س . [ آيا ] وضو را پيش از وقت، مى تواند به جاى آورد كه به آن وضو، فريضه حاضره را به عمل آورد بدون بودن نماز قضا بر ذمّه، يا نه؟

ج . بلى مى تواند، اگر وضوى مستحبى به جا آورد.

س . اگر كسى بعد از فراغ از غسل يا وضو، شك كند كه آيا آب، مشتبه به نجس و مضاف بوده يا نه، چه صورت دارد؟

ج . وضويش صحيح است.
1 . اقوى جواز مسح هر محلّى با هر يك از دستها است، اگر چه رعايت ترتيب مذكور، افضل، بلكه احوط است.

2 . يعنى اگر شك كند بعد از وضو،كه با آبِ مشتبه بوده،يا با آب معلوم ازحيث طهارت و اطلاق.و همچنين [ است ] اگرقطع [ پيدا ] نمايد با مشبته بوده ولكن شبهه بعد از وضو حاصل باشد؛و اگر قبل بوده و از روى غفلت وضو ساخته،پس صحّت آن مشكل،يا ممنوع است.و آنچه مذكور شد،در مشتبهى است كه مورد حكم ظاهرى به اطلاق و طهارت، يا عدم آنها، نباشد.

4 . شرايط وضو

س . شرايط وضو و آنچه در آن معتبر است، بيان فرماييد.

ج . شرايط وضو، چند چيز است:

نيّت

اول: «نيّت». و آن در وضو و غير آن، عبارت است از قصد به سوى عمل. و معتبر است در آن اين كه اتيان به آن نمايد، به عنوان فرمانبردارى خداوند عالميان.
1. يعنى براى فرمانبردارى. و معتبر است در آن، خلوص؛ پس رياى در آن، اگر چه در بعض اجزاى واجبه آن باشد، مبطل است مطلقاً على الاحوط الاظهر؛ و همچنين [ است [رياى در خصوصيّات متّحده با عبادت در صورتى كه ريا و داعى عبادت، شراكت داشته باشد در تأثير، يا آن كه داعى ريا، مستقلّ باشد.و اگر داعىِ عبادت، مستقلّ، و ريا، تابع باشد، يعنى مؤكِّدِ داعىِ امر، نه دخيل در تأثير، پس اظهر عدم مبطليّت است، به جهت عدم دليل بر حرمتِ غيرِ مؤثِّرِ در داعىِ عبادت؛ به خلاف محرَّمات ديگر كه متّحده با عبادت باشند و مقصود باشند به هر نحو كه تقرّب به مبغوض خواهد بود.و امّا تدارك جزء ريايى، يا محرَّم؛ پس صحّت عملِ با آن، موقوف بر عدم لزوم محذور ديگرى در عمل است؛ و همچنين است حكم ريا در جزء مستحبّى عبادت كه مبطل بودن اصل عبادت را، موقوف بر لزوم محذور ديگرى است در نفس عمل عبادى.و «سُمعه»، يعنى قصد آنچه مقصود از ريا است به طريق شنواندنِ غير، در حكم ريا است.

ضميمه مقاصد راجحه يا مباحه، به وضو

و امّا ساير ضمايم راجحه يا مباحه، پس در صورت تبعيّت، قصد آنها، مانع از صحّت وضو نخواهد بود؛ و در غير صورت تبعيّت، پس در مباح، بر تقدير اشتراك در تأثير، باطل است؛ و در تقدير استقلالِ هر يك در شأنيّتِ تأثير، مشكل است صحّت وضو در حال اختيار و تمكّن از وضوى متمحّضِ در داعى تقرّب.و در ضميمه راجحه، اظهر صحّت وضو است در غير صورت تبعيّتِ قصد وضوئى به داعى تقرّب به امرش براى قصد ضميمه راجحه.و مثل تبعيّت است اشتراك در قصد، به طورى كه داعىِ وضو، استقلال شأنى نداشته باشد، بلكه در صورت اجتماعِ با ضميمه، مقصود است. و ضميمه راجحه، مثل قصد تعليمِ غير، وضو را، و مباحه، مثل شستن چيزى غير راجح با آب وضو.و امّا اگر قصد ضميمه، سبب شود براى اختيار خصوصيّتى كه آن خصوصيّت به داعى ضميمه مباحه باشد، نه نفسِ وضو، مثل گرم شدن با آب وضو كه گرم باشد، پس آن، محلّ اشكال و بحث نيست.
س . آيا نيّت، مقارن شستن روى نمايد، يا پيش از آن؟

ج . نيّت كه عبارت از داعى است على الاقوى، محل معيّنى ندارد، هر وقت حاصل شود و تمام عمل را به آن به جا آورد كفايت مى كند.

س  .اگر كسى قصد تجديد نمايد در وضو و حال آن كه محدِث است، يا آن كه قصد رفع حدث كند در وضو و حال آن كه محدث نيست، چه صورت دارد؟

ج . اگر از روى غفلت باشد، ضرر ندارد و وضويش صحيح است، و بهتر آن است وضو را بشكند و وضوى ديگر بگيرد به قصد رفع حدث.

ترتيب

دوم: واجب است «ترتيب»، به اين كه اوّل تمام روى را بشويد؛ و بعد از آن دست راست را؛ و بعد از آن دست چپ را؛ و بعد از اينها مسح سر نمايد؛ و بعد از آن مسح پاها كند. و اقوى مقدّم نداشتن پاى چپ است بر پاى راست، يعنى در مسح تدريجى و احوط تقديم پاى راست است بر پاى چپ، يعنى دفعتاً مسح نكند، گر چه جواز هر دو، خالى از وجه نيست.

س . هرگاه كسى فراموش كرد شستن عضو سابق را، و لاحق را شست، مثلاً اوّل دست چپ را شست بعد دست راست را، چه كند؟

1 . اگر راجع شود به خطاى در تطبيق، نه تخلّف داعىِ وضو.

2 . اقوائيّت، بلكه قوّت ممنوع است؛ بلكه متجِّه عدم ترتيب است بين دو پا، اگر چه احتياط، در تقديم مسح سر و پاى راست است بادست راست، بر مسح پاى چپ با دست چپ.
ج . عضو لاحقى را بشويد به شرط آن كه موالاتِ معتبره، بر هم نخورده باشد؛ و اگر موالات بر هم خورده باشد، وضو را از سر بگيرد.

س . اگر تمام اجزاى وضو در آب باشد، يا زير باران، و هر يك را به قصد وضو در آب حركت دهد، آيا صدقِ شستنِ وضو مى نمايد يا نه؟

ج . بلى صدق شستن مى نمايد و وضو، صحيح است و بايد بعد از حركت دادنِ رو به قصد وضو، دست راست را به اين قصد حركت دهد و بعد از آن دست چپ را، ولى مسح در اين صورتى كه آب باقى مانده در دستها آب خارج است، صحيح نيست. و رعايتِ صحّتِ مسح، به آن است كه غَسل كفِ دستِ چپ را، به نحو مذكور ننمايد، بلكه بعد از بيرون آوردن از آب، آن را به دست راست بشويد.

س . آيا ترتيب، در ميان اجزاى اعضا هست يا نه؟

ج . بلى واجب است ترتيب، و بايد مقدّم ندارد جزء پايين را بر جزء اعلى كه محاذى آن است.

موالات و حكم خشك شدن اعضاى وضو

سوّم: واجب است «موالات»، يعنى پى در پى به جا آوردن اعمال آن، به نحوى كه در زمان شروع در عضو لاحق، عضو سابق با اعتدال هوا و احوال نخشكيده باشد؛ پس هرگاه به جهت زيادتى گرمى هوا، يا وزيدن باد، يا حرارت بدن شخص، يا غير اينها از ساير اسباب، بخشكد، وضو، صحيح است اگر متتابعاً بدون فاصله به جا آورده باشد،

1 . با رعايتِ احتياطِ سابق در ادامه مكث در آب به قدر اَقلّ زمان جريان آب از بالاى عضو به پايين با نيّت ترتيب.

2 . يا آن كه دستهارادرحال بيرون آوردن ازآب،قصد شستن وضويى نمايد؛يا آن كه باطن كف را بعد از تحقّقِ شستنِ وضوئى برگرداند كه آب بارانِ خارج، به غير از ظاهر دست،اصابت ننمايد.

3 . بلكه صدق شستن از بالاى عضو به پايين آن عرفاً نمايد على الاحوط.والاّ احوط، استيناف است.

س . هرگاه به جهت سردى هوا و نحو آن، در عضو سابق، اثر باقى بماند و بدانيم كه اگر هوا معتدل مى بود، هرآينه خشك مى شد، در اين صورت، دوباره به جا آوردن لازم است يا نه؟

ج . احوط ـ اگر نگوييم اَقوى ـ استيناف است.

س . [ اگر ] در حين شستن دست چپ دست راست خشك شود، امّا در صورت، رطوبتى باشد. چه صورت دارد؟

ج . وضو صحيح است و احوط، دوباره گرفتن وضو است.

س . هرگاه اعضاى وضو خشكيده باشد امّا در ريش كه از حدّ رو گذشته رطوبت باشد، آيا موالات معتبره در وضو به هم خورده است يا نه؟

ج . محلّ اشكال است، احوط، اعاده وضو است.

مباشرتِ در وضو

چهارم: واجب است كه با قدرت و تمكّن، خودش وضو بگيرد؛و همين كه در عرف نگويند: «خود، وضو گرفت»، وضو باطل است. و فرقى نيست ميان عامد و ناسى و غافل و جاهل و ميان وضو و غسل و تيمّم و شستن و مسح كردن. و هرگاه به شركت ديگرى، طهارت را يا بعض آن را به عمل آورد، يا ديگرى به

1 . با حفظ موالات عرفيّه، صحّت اقرب است؛ و با عدم آن، احوط جمع بين اتمام، يا ابطال و استيناف است.

2 . بعد از شروع در آن.

3 . يعنى مقتضاىِ احتياطِ غير لزومى، اعاده وضو است بعد از اتمام يا ابطال وضوى اوّل.

4 . يعنى به مباشرتِ خودش، اعمال وضو را انجام دهد، و ضرر ندارد اعانت مباشر در مقدّمات اگر چه به مثل ريختن آب در كف مباشر باشد در صورتى كه غَسل، به مباشرتش انجام بگيرد؛ پس صحيح نيست با مباشرتِ غير، چه آن كه انسانِ مكلّف باشد يا نه؛ و همچنين در صورت جواز كه خواهد آمد، فرقى در غير، بين مكلّف و غير نيست.عمل بياورد آن طهارت را يا بعض آن را، كفايت نمى كند؛ چنانچه اگر شركتِ غير را در نيّت، اخذ كرده باشد، وضو باطل است، چه وضو به شركتِ غير بشود يا نشود.

كسى كه خود نمى تواند وضو بگيرد

س . هرگاه در حال اضطرار، شخص نتواند وضوى خود را بگيرد، چه كند؟

ج . بايد در اين حال، ديگرى را مُعين بگيرد. و معتبر در خشكيدن اعضا در اين حال، وضو گيرنده است، نه وضو دهنده. و احوط در اين حال، نيّت نمودن هر دو است؛ هر چند ظاهر، كفايت نمودن نيّت وضو گيرنده است، اگر به قسمى باشد كه فعل وضو را نسبت به او توان داد عرفاً و وضو دهنده به منزله آلت باشد.

مطلق بودن آب وضو

پنجم: «مطلق بودن» آب وضو است،خواه آب شور باشد يا شيرين، آب دريا باشد يا نه، آب برف باشد يا نه.

س . هرگاه چيزى در ميان آب بريزد، مثل نمك يا گلاب يا مانند اينها، وضو در اين حال مى توان گرفت يا نه؟

ج . هرگاه از اسم اطلاق بيرون نرود، مضرّ نيست.

1 . چه اين كه به نحو جزئيّت باشد، يا استقلالِ هر يك على الاحوط.

2 . يعنى در صورت تمكّنِ غير، از نيّت.

3 . بلكه اگر چه غير، آلت نباشد و مستقلّ در غير نيّت باشد، نيّت مكلّف كه سبب است، كافى است على الاظهر. و واضح است كه با امكان، مسح را نايب با دست منوب عنه انجام مى دهد؛ و اگر ممكن نشد، نايب با رطوبت باطن كف دستِ منوبٌ عنه انجام مى دهد با مباشرت دست نايب؛ و در اين صورت، احتياط به ضمّ تيمّم، ترك نشود در صورتى كه مشتمل بر اين محذور نباشد، يا اين كه تيمّم، محذورش كمتر باشد. و تبعيض در مباشرت، با امكان، واجب است.

4 . و اين از شرايط واقعيّه است، يعنى فقدانش مضرّ به صحّت وضو است در حال جهل و فراموشى و غفلت، مانند شرطيّت طهارتِ آب وضو، و لازم است اطلاق در اوّل زمان تحقّقِ شستنِ واجب با رعايت مسح به غير مضاف.
س . آيا به آب قليان مى توان وضو گرفت يا نه، و رفع خبث هم مى كند يا نه؟

ج . بلى، در هر حال جايز است، مادامى كه از اطلاق، بيرون نرفته باشد.

س . آيا وضو به آب مشتبهِ به مضاف، صحيح است يا نه؟

ج . احوط اقتصار بر صورت انحصار است، وصحيح است اگر به هر دو وضو بگيرد.

غصبى نبودن آب

ششم: آب وضو بايد غصبى نباشد، يعنى مباح باشد كه به ملك خود يا به اذن صريح

1 . يعنى هم چنان كه صدق آب با آن ضميمه مى نمايد، صدق آب بدون ذكر ضميمه هم مى نمايد، و اگر فعلاً مضاف است و ممكن است تصفيه آن، واجب است اگر چه به تأخيرِ وقت وضو باشد على الاحوط.

2 . يعنى انحصار آبِ مطلق، بين آن دو طرف.

3 . بلكه وضو با هر دو، به قصد احتياط، كافى است مطلقا و لازم است در صورت انحصار و احتياطاً؛ و كافى نيست وضو با يكى از دو طرف فقط، در شبهه محصوره، اگر چه آب ديگرى نباشد. و امّا اگر مشتبه به مضاف، يك آب باشد، پس اگر حالت سابقه اش، اطلاق يا اضافه باشد، عمل به آن مى نمايد؛ و اگر معلوم نباشد، پس اگر آب ديگرى هست كه جايز باشد وضوى به آن، متعيّن است وضوى به آن؛ و گرنه احتياط به جمع بين وضوى با مشتبه و تيمّم مى نمايد.

4 . و همچنين ظرف آب و مكان وضو كه مسلّماً به طور مطلق، وضو، مشتمل يا مستلزم حرام است و فى الجمله باطل است. و اگر ريختن آب غصبى در عضو، موجب اتلاف آن و امتناع ردِّ به مالك باشد به نحوى كه بر اوست اداى بدل، پس مانعى ـ وضعاً ـ از قصد وضو، در حال اجراى آن آب در عضو به نحو تدريج نيست؛ حتى در صورت انحصار، مانعى از خطاب ترتّبى بر غصب نيست؛ چنانكه در وضو با ظرف مغصوب، حكم وضعى چنين است در حال انحصار هم. و در مسح به رطوبت دست كه آبش غصب شده بوده، بعداً ملتفت شد، همين وجه، بدون شرط مذكور، متعيِّن است.و مثل وضوى به اغترافِ تدريجى است، وضوى با ارتماس تدريجى در صورتى كه نيّت آن در حال اخراج از آب باشد بنا بر اظهر.

و بطلان در صورت غصبيّت مكان يا فضايى كه وضو در آن واقع مى شود، محلّ اشكال است، خصوصاً در صورت عدم انحصار تا آخر وضو با فضايى كه وضو، در آن واقع مى شود، زيرا كون در مكان، مقدّمه وضو است نه متّحد با آن، پس مانعى از خطاب ترتّبى به وضو نيست در صورت انحصار؛ به خلاف فضا كه اجراى آب بر عضو، تصرّف در فضا است؛ پس تكليف به وضو، در صورت عدم انحصار است؛ و صحّت، مبتنى بر عدم ابطال اتّحاد با حرام است در خارج.و از قبيل عدم انحصار است، غصبى بودن محلّ ريختن آب وضو، زيرا وضو، توقّف بر ريختن آب ندارد و ايصال آب با جريان از عضو اگر چه به معونت دست ماليدن از جايى به جايى رسانيدنِ آب باشد، كفايت مى كند؛ پس تطبيق بر خصوصيّت محرّمه به سوء اختيار، مانع از تقرّب به ايجاد طبيعت كه متعلَّق امر است، نيست، مثل ساير موارد عدم انحصارِ واجب عبادى كه تطبيق شده بر خصوصيّت محرّمه بنا بر أحد الوجهين.
از مالك ، يا فحوى، يا شاهد حال باشد؛ و بهتر در شاهد حال، اقتصار به علم است.

س . از نهرهايى كه در منازل و راههاى اَسفار و غير آنهاست، وضو گرفتن چه صورت دارد؟

ج . مادامى كه از مالك ، كراهتى ظاهر نشده باشد، وضو صحيح است؛ و احتمالِ بودن صغير يا مجنون يا نحو ايشان، مضرّ نيست.

س . اگر كسى سهواً يا جهلاً، به آب غصبى وضو بگيرد، صحيح است يا نه؟

ج . بلى صحيح است، امّا قيمت آن آب را ضامن است.

طهارتِ آب وضو

هفتم: آب وضو، نجس نباشد؛ پس اگر وضو بگيرد به آب نجس، باطل است مطلقا؛ بلكه اگر به قصد جواز و شرعيّت، وضو گرفت بدون عذر، حرام خواهد بود.

س . هرگاه شخص به آب نجس سهواً يا جهلاً يا نسياناً يا غفلةً، وضو گرفت، چه صورت دارد؟

1 . پس با شك در اذن و رضاى مالك ، وضو صحيح نيست اگر منشأ خاصى داشته باشد، مگر در مورد استصحاب اذن.

2 . بلكه با احتمال كراهت، صحيح نيست، اگر منشأ خاصى داشته باشد.

3 . در شستن با آب قليل اگر چه نجس به استعمال در تطهير عضو محلّ وضوء از خبث باشد در حال وضوء گرفتن بنا بر احتياط سابق در مطلق غساله، اگر چه نجاست در آخر عضو باشد على الاحوط.و امّا در غسل با آب كثير، پس اظهر عدم اخلال نجاست سابقه عضو است به صحّت وضوء با رعايت احتياط سابق در وضوء با بعض اقسام كثير از حيث غَسل و مسح با قصد تحقّق وضوءِ مأمور به.
ج . باطل است؛ و بر اين تقدير، فرقى هم ميان وقت و خارج از وقت نيست.

عدم خوف از استعمال آب

هشتم: خوف ضررى از استعمال آب نباشد، مثل اين كه ظنّ ببرد به رسيدن مرضى يا زياد شدن مرض يا طول به هم رسانيدن، يا تنگى وقت، يا به جهت ترس از تشنگى بر خود يا بر رفيق خود كه از مفارقت او متضرّر شود هر چند كافر باشد، يا متضرّر نشود وليكن صاحب نفس محترمه باشد، يا خوف بر حيوان داشته باشد كه از تشنگى بميرد و به مردنِ او متضرّر شود.و اين شرط و شرط سابقِ بر اين، كه اباحه آب باشد، از شرايط علميّه است، نه از شرايط وجوديّه، به اين معنى كه اگر علم نداشته باشد، مضرّ نخواهد بود.

عدم صحت وضو با آب استنجا

نهم: آب غساله استنجا نباشد هر چند آن غساله، پاك باشد؛ و شرايط آن در بحث ازاله نجاسات گذشت.

عدم صحت وضو با آب مشتبه به نجاست

1 . و همچنين است احتمالى كه منشأِ خوفِ ضرر باشد در صورتى كه ضرر يا خوف آن، موجب وضو يا جبيره و نحو آن نباشد. و از جمله ضرر است، «شين» كه زبرى پوست بدن است در صورتى كه نقص و عيب و مرض باشد.

2 . در غير آن صورت كه بداند اگر وضو بگيرد نماز قضا مى شود و اگر تيمّم نمايد قضا نمى شود، محلّ تأمل است.

3 . در نفس يا عِرض يا مال.

4 . يا غير محترمه اگر از مكلَّف به وضو به اين نحو كه اتلاف به ندادن آب است، جايز نباشد.

5. بلكه در صورت علم، تكليف منتفى است فى الجمله، نه مطلق صحّتِ وضو در جميع صور.

6 . على الاحوط در غير صورت استهلاكِ آبِ استنجا در آب ديگر در غَسل و مسح؛ اگر چه جواز وضو با آنچه پاك است از آب استنجا خصوصاً در صورت انحصار و عدم تعيّنِ تيمّم، خالى از وجه نيست. و احوط در صورت عدم انحصار، اختيار غير آن است؛ و در صورت انحصار، جمع بين وضوى به آن و تيمّم است.
دهم: آب وضو، مشتبه به نجس نباشد.

س . اگر متمكّن نباشد مگر از اين دو آب كه مشتبه به نجس است، [ آيا ] تيمّم كند، يا به يكى وضو بسازد و بعد به آن ديگر موضع وضو را بشويد و وضو بگيرد و نماز كند؟

ج . اگر ممكن باشد حفظ غير مواضع وضو از نجاست يا تطهير آن ولو به همين دو آب، پس با يكى، وضو گيرد و با ديگرى تطهير نمايد، سپس وضو گيرد و تيمّم نمايد، والاّ اكتفا كند به تيمّم تنها، اگر چه اكتفا به تيمّم مطلقا، قوّى است، زيرا كه در فرض مزبور مبتلا خواهد شد به حكم استصحاب به نجاست بدن در حال ورود آب دوّم.

س . هرگاه چيزى به يكى از اين دو آب، ملاقات نمايد، پاك است يا نه؟

ج . محكوم به طهارت است.

پاك بودن اعضاى وضو

يازدهم: واجب است كه محلّ وضو، پاك باشد از نجاست. و هرگاه آب بريزد و جارى شود از محل وضو به قصد وضو و طهارت از نجس، وضو باطل است؛ بلى اگر

1 . در صورتى كه طرفين در خصوصيّات مربوطه به طهارت و نجاست، مانند هم باشند حقيقتاً يا حكماً.

2 . با امكانِ تكرارِ مذكور بدون تنجيسِ غيرِ مغتفر در موضع ديگر از بدن يا لباس و به جا آوردن نماز بعد از هر وضو، قوىّ است جواز جمع، بلكه احوط است. و با عدم امكان، يا حرجيّت آن، تيمم مى نمايد؛ و ظاهراً فرقى بين قليل و كرّ نيست، زيرا در حال ملاقاتِ دوّم، يقين به نجاست بدن مى نمايد، يا در سابق يا فعلاً، و يقين به طهارت آن، حاصل نمى شود؛ پس براى نمازهاى بعد، بايد تطهير بدن نمايد وبراى واجب فعلى، تكرار نماز، كافى است؛ و در صورت تكرار، احتياط به ضميمه تيمّم، لازم نيست.

3 . با حفظ تساوى دو آب در خصوصيّات مربوطه به نجاست و طهارت و سبق علم و نجاست معلومه بر ملاقات؛ بلكه طهارت ملاقى با سبق ملاقات بر علم، خالى از وجه نيست.

4 . ظاهراً قصد وضو به ادامه صبّ در غسله مطهِّره در تمام ابعاضِ هر عضوى، مانعى ندارد، زيرا به حدوث غَسل، ازاله خبث مى شود و به بقاى آن بعض، مزيل حدث، محقّق مى شود، پس حاجتى به فرضِ نجاست در آخر هر عضو نيست، و آنچه لازم است، قصد وضو است، نه قصد ازاله خبث.و در كرّ وجارى ونحو آنها، مانعى از قصد وضو در آنِ اوّلِ غَسل از حيثيّت مذكوره نيست.وضو به ارتماس در كرّ يا جارى باشد، حصول طهارت از خبث و از حدث در آن واحد به سبب واحد، مانعى ندارد.

غصبى نبودن مكان وضو

دوازدهم: واجب است مكانى كه وضو مى گيرد «مباح» باشد، يعنى غصبى نباشد.

س . هرگاه از روى جهل يا سهو، در محل غصبى، وضو گرفت و بعد از فراغ از وضو، متذكّر شد، آيا وضوى چنين كسى صحيح است يا نه؟

ج . بلى صحيح است لكن از براى مالك زمين اجارة المثلى بر ذمّه او تعلّق مى گيرد اگر عرفاً بگويند كه عوض دارد.

اباحه ظرف وضو

سيزدهم: واجب است كه ظرفى كه از آن آبِ وضو مى گيرند، غصبى نباشد؛ پس اگر منحصر باشد، وضو باطل و تيمّم لازم است؛ و اگر منحصر نباشد، وضو صحيح است اگر چه مقدّمه آن حرام است.

1 . اظهر عدم بطلان وضو است به مجرّد مقارنتش با كون غصبى، حتى در صورت انحصار، اگر چه عاصى است به غصب مطلقا؛ پس صحت، اختصاص به صورت جهل يا سهو ندارد.

2 . ممكن است صحّت وضو به امر، بر تقدير اغتراف غصبى، حتى در صورت انحصار اگر چه حرام باشد و واجب باشد تيمّم در اين صورت، مثل مواردى كه وضو، صحيح مى شود بر تقدير مخالفتِ شرع در مقدّماتش.و از اين جا ظاهر است حالِ آب مغصوب كه اگر پس از ريختن آب بر عضو، عرفاً اتلاف شده و موجب ضمان قيمتش است، مانعى از قصد وضو به اجراى بعد از اغتراف و صبّ نيست و از قبيل امرِ مشروطِ به حرام است حتى در صورت انحصار كه تيمّم، واجب است. و حرمت تكليفيّه غصب، علاج ندارد مطلقا؛ و قصد وضو، به فرو بردن عضو در آب غصبى، موردِ حكمِ مشهور به بطلان است.و امّا محل ريختن آب وضو، اگر وضو گرفتن، علت تامّه تصرّف نمودن در آن محل نبوده باشد، وضو صحيح است و الاّ وضو باطل است.

چند فرع

س . اگر شخص متوضّى ـ يعنى وضو گيرنده ـ در مكانى ـ كه ايستاده و مى خواهد وضو بگيرد ـ غصبى است ولكن هواى آن مكان، مباح است، وضويش صحيح است يا نه؟

ج . وضو گرفتن در چنين محلّ، مثل وضو گرفتن در كفش غصبى است؛ پس در وقت مسح، پا را خارج كند از محل غصب، ان شاءاللّه  تعالى وضويش صحيح است.

س . غسل در حمّام غصبى با وجود بودن حمّامِ مباح، صحيح است يا نه؟

ج . غسل فاسد است اگر چه آب آن حمّامِ غصبى، مباح باشد.

س . هرگاه از زمين غصبى آب مباح را بردارد ودر جاى مباحى وضو بسازد ياغسل كند، چه صورت دارد؟

ج . ان شاءاللّه  تعالى عيب ندارد، وضو و غسلش صحيح است.

س . هرگاه در زمين غصبى، آب باران جمع شود و از آن آب بردارد به جهت رفع حدث، آيا رفع حدث به آن مى شود يا نه؟

ج . بلى رفع حدث به آن مى شود اگر مالكِ زمين، قصد حيازت نكرده باشد.

فاقِد طهورين

س . فاقدِ طهورين، يعنى آن كه نه آب و نه چيزهايى كه تيمّم بر آن جايز است يافت شود برايش، آيا تكليف او ساقط است، يا آن كه بايد اتيان به صلات نمايد بلاطهارت؛ و بر تقدير سقوط، آيا قضا لازم

1 . به تصرّفى حرام كه موجبِ حرمتِ مقدّمه اش كه وضو است باشد.

2 . گذشت حال مكان غصبى.

3 . و آن، مانند فرش غصبى است و حكم كون در مكان غصبى را دارند. و بيرون آوردن پا در حال مسح، مثل اخراجِ پا از فرش است كه مصِحّحِ خصوص مسح است، نه مطلقِ وضو، مگر بنابر صحّت وضو با غصبيّت كون، كه بيرون آوردن پا لازم نيست مگر تكليفاً فقط.

4 . در اين صورت، مثل وضو در مكان غصبى است.است اگر وقت بگذرد و واجد احد طهورين شود، يا نه؛ و در صورت ثانيه كه تكليف ساقط نباشد، باز حكم به لزومِ قضا است يا نه؟

ج . احوط آن است كه به همان حالت، نماز كند، و لازم است قضاى آن را نيز به عمل آورد با طهارت.
5 . جبيره

س . احكام جباير را، مفصّلا بيان فرماييد؟

ج . «جباير»، عبارت است از شكسته بستى كه آن را بر محلّ شكسته و مانند آن مى بندند؛ لكن حكم در اين مقام، منحصر به آن نيست، بلكه شامل است كهنه هايى را كه بر جروح ـ مانند زخم شمشير و غير آن و مانند قروح، يعنى زخم دُمل و شبه آن ـ مى بندند، بلكه نيز شامل است دوايى را كه از ضمادات و مانند آنها بر عضو به جهت شكستن يا زخم بودن آن به جهت ضرورت مى مالند.

س . هرگاه صاحب جبيره بتواند عضو خود را بشويد، به برداشتن جبيره، يا رسيدن آب به زير آن، به فرو بردن به زير آب، يا مكرّر ريختن آب بر آن تا آب به زير آن برسد به نحوى كه در عرف، شستنِ محلّ، صدق نمايد، چه صورت دارد؟

ج . در اين حال واجب است بر او شستن و كفايت نمى كند مسح بر جبيره.

س . هرگاه عاجز از شستن شود و نتواند آب برساند به جهت عدم تمكّن از آن يا به جهت پاك نبودن عضو با نبودن امكانِ تطهير، چه كند؟

1 . بلكه هر حايلى كه مانع از وصولِ آب به بشره است و ازاله اش در وقت وضو، ممكن نيست، مگر به همان نحو كه در جباير ممكن است.

2 . در صورت عدم خوف ضرر از ايصال آب بر آنچه جبيره در آن محلّ است، وگرنه اكتفا به مسح با رطوبت مى نمايد. و در صورت خوفِ ضرر از ناحيه مرطوب بودن ماسح، اكتفا به مسح با خشكى ماسح نمايد با ضميمه تيمّم على الاحوط.
ج . در اين وقت، مسح نمايد بر روى جبيره به آب؛ و مسح به رطوبت و ترى كه در دست از بقيه شستن ساير اجزا و محلّ باقى مانده، كفايت نمى كند؛ بلكه بهتر، مسح به آب است به قِسمى كه اقلّ مراتبِ شستن، صدق كند، و لازم نيست در چنين وقت، قصد مسح نمودن؛ چنانكه لازم نيست قصد شستن بكند و مسح را نكند، پس قصد آنچه را كه در واقع واجب است، نمايد؛ پس حكم در اين جا، بر خلاف مسح سر و پاها مى باشد، به جهت آن كه در آنها قصد مسح، لازم است. و با تمكّنِ مسح بر بشره، واجب است مسح بر همان بشره، و افضل جمع مابين مسح بر بشره و مسح بر جبيره است.و لازم است مسح نمودن تمام جبيره و وانگذاشتن چيزى از آن بر حسب امكان، بلى آنچه ممكن نيست، يا بسيار دشوار است، مثل ما بين ريسمان هايى كه بر جبيره كشيده شده؛ پس ظاهر، سقوط مسح است بالنسبه به آنها.و واجب نيست مسح به دست و كف آن(4) و كفايت مى كند هر آلتى كه مسح به آن حاصل شود اگر مسح، بدل از غَسل باشد.

س . هرگاه در بعضى از اعضا، زخم باشد و بر آن كهنه و شبه آن نباشد، چه كند؟

1 . بلكه احوط است با عدم خوفِ ضرر در محلِّ غَسل.

2 . لكن احتياط لازم، قصد مسح به نحو موظّف است كه تطبيقش بر غسل احتياطى است در صورت عدم خوف ضرر، بلى قصد واجب فعلى، مُعرِّف و كافى است.

3 . بلكه در صورتى كه در عضو، محلّى از بشره براى مسح، خالى از جبيره بست، اگر ممكن است و خوف ضرر نيست، برداشتن جبيره، واجب است، وگرنه مسحِ نفسِ جبيره، لازم است؛ و اگر مسح بر بشره، ممكن بود، نه غَسل آن، احتياطاً جمع نمايد بين مسح بر بشره و بر جبيره با غَسل آن در موضع غسل با امكان.

4 . مسح به باطن كف، احوط است. و امتياز مسح در موضع غَسل از مسح در موضع مسح، به اعتبار صدق اقلّ غَسل است در اوّل، بنا بر احتياطى كه گذشت؛ و رعايت ترتيب و استيعاب در اوّل، و به اعتبار مسح به رطوبت باقيه در باطن كف است در دوّم، به خلاف اوّل، و به اعتبار تجفيف رطوبت زايده مانعه از تأثير رطوبت ماسح است، به خلاف اوّل.
ج . با تمكّن از شستن، آن را مى شويد؛ و با عدم تمكّن از آن، مسح مى كند بر خود بشره؛ و با نبودن تمكّن از مسح آن ـ به جهت نجاست موضع يا غير آن ـ كهنه اى بر روى آن گذاشته او را مسح مى نمايند و با تعذّر آن، احوط جمع مابين وضو به شستن اطراف زخم و تيمّم است؛ بلكه جمع مابين وضو و تيمّم در جميع صور اين مسأله، احوط است؛ اگر چه با تمكّن از غَسل اطراف و مسح بر بشره يا كهنه اى كه براو گذارده، تيمّم لازم نيست ولو احتياطاً؛ بلكه كفايتِ شستن اطراف، خالى از قوّت نيست.

س . هرگاه جبيره نجس باشد و غير آن هم نباشد كه بر روى آن بگذارد، تكليف چيست؟

ج . بايد اطراف آن را بشويد در موضع شستن و دو طرفش را مسح نمايد در موضع مسح و هم تيمّم نمايد و هر وقتى كه مسح بر جبيره ممكن نباشد نيز تيمّم لازم است.

مانعى كه ازاله آن دشوار است

س . هرگاه بر يكى از اعضا، مانع از رسيدن آب به زير آن باشد، يا متعذّر و يا دشوار باشد ازاله آن، چه كند؟

ج . بايد مسح بر روى آن نمايد و احتياطاً هم تيمم نمايد. و فرقى نيست در جبيره، ما بين اين كه در مواضع شستن باشد يا مواضع مسح؛ و همچنين فرقى نيست مابين اين كه در تمام عضو باشد، يا بعض آن، اگر چه احوط در جبيره اى كه عضو واحد يا تمام

1 . على الاحوط در صورت عدم صدق اقلّ غَسل.

2 . احتياطاً با عدم ستر چيزى از مغسول يا ممسوح فعلى؛ و اظهر عدم وجوب است در صورت حرجى بودن آن.

3 . لكن احتياط به ضميمه مسح بر بشره يا كهنه در موضع مسح و غسل به نحو مناسب با امكان، ترك نشود.

4 . در طول، و احتياطاً مسح بر بشره يا جبيره نمايد به نحو متقدّم با امكان.

5 . اقوى كفايت وضوى مذكور است؛ و احوط ضمّ تيمّم است.

6 . احتياطاً و اقوى عدم لزوم است.

7 . به احتياط لزومى.اعضا را گرفته، ضمّ تيمم است. و بهتر در جبيره محل مسح، جمع مابين وضو و تيمم است. و نيز فرقى نيست مابين اين كه عضوِ مسح كننده، جبيره داشته باشد يا غير آن، كه مسح مى كند به همان ترىِ آب وضو كه بر جبيره باقى مانده.

شرايط جبيره

معتبر است در جباير، آن كه پاك باشد؛ پس هرگاه نجس باشد، كهنه پاكى بر وى گذاشته آن را مسح مى نمايد و احتياطاً هم تيمّم نمايد؛ بلى معتبر نيست در جباير به جهت صحّت وضو، اين كه نماز در آن جايز باشد؛ پس جايز است درباره مردان، مسح بر جبيره از حرير و جامه از طلا. بلى معتبر است حرام نبودن استعمال آن؛ پس هرگاه مغصوب باشد، آن استعمال جايز نيست و مسح بر آن، كفايت نمى كند؛ چنانكه كفايت نمى كند، مسح كهنه اى كه بر روى آن گذاشته شود.

كفايت وضوى جبيره بعد از زوال عذر

و بدان كه وضوى صاحب جبيره، صحيح است براى عملى كه به جا آورده، حتى بعد از زوال عذر و تمكّن از وضوى صحيح، هر چند وقت، وسعت اعاده عمل داشته باشد؛ و احوط اعاده وضو است به جهت عمل ديگر، خصوصاً اگر در اثناى آن عذر برطرف شود.

1 . على الاحوط.

2 . لزوم ندارد على الاظهر.

3 . با عدم اتلاف عرفاً و بقاى حرمت، حتى در امرار يد بر آن و بر چيزى كه روى آن بگذارند.

4 . اين احتياط لازم نيست مگر در صورت زوال در اثناى وضو بعد از مسح بر جبيره يا بعض از آن، كه احتياطِ مناسِب به اعاده به نحوى كه قطع به تحقّق وظيفه فعليّة نمايد، ترك نشود.

6 . چند فرع (بعض مسائل شك در وضو وغير آن)

س . اگر شخصى يقين در حدث و شك در وضو داشته باشد، تكليفش چيست؟

ج . بايد وضو بسازد.

س . اگر كسى يقين در وضو دارد و شك در حدث، چه صورت دارد؟

ج . بنا را بر طهارت گذارد.

س . اگر كسى يقين، هم به حدث و هم به وضو دارد، و شك دارد كه آيا حدث مقدّم است يا وضو، حكمش چيست؟

ج . بايد وضو بسازد مطلقا.

س . اگر كسى بعد از نماز شك مى كند كه آيا وضو داشتم يا نه [ وظيفه اش چيست؟ ]

ج . بنا را بر صحّت عمل مى گذارد ولكن از براى نماز بعد، وضو بسازد.

س . هرگاه در اثناى عمل، شك در طهارت نمود، چه كند؟

ج . احوط اتمام عمل و استيناف آن است با طهارت جديده؛ و اقوى كفايت استيناف است.

س . هرگاه بعد از وضو، يقين كرد كه يكى از اجزاى وضو را به عمل نياورده است، چه بايد بكند؟

ج . اگر موالات بر هم نخورده، آن جزء و ما بعد آن را به عمل مى آورد [ و [وضو

1 . اگر چه ظنِّ غير معتبر به وضو داشته باشد و اگر چه داخل در مثل نمازِ مشروطِ به طهارت شده و در اثنا، يقين و شك حاصل شده مادام [ كه ] فارغ از نماز نشده باشد كه به شك در وضو بعد از فراغ از نماز ـ مثلاً ـ اعتنا نمى نمايد، چنانكه خواهد آمد.

2 . در صورتى كه شك در حدث، ناشى از خروج رطوبت مشتبهه به بول قبل از استبرا كه محكوم به بوليّت است، نباشد.

3 . اگر چه تاريخ يكى از آنها معلوم باشد على الاحوط؛ و امّا اگر يقين به طهارت رافعه و حدثِ ناقض داشته باشد؛ پس اگر سابق بر دو، تاريخ حدث بوده، بنا بر تأخّر حدثِ آن مى گذارد؛ و اگر طهارت باشد بنا بر تأخّر طهارت مى گذارد و در هر دو صورت، عمل به يقين است.

4 . اين احتياط ترك نشود، يعنى احتياط، بر حسب تكليف احتمالى است؛ و اقوائيّت، به حسب فراغ ذمّه با استينافِ فقط است. صحيح است؛ و هرگاه موالات معتبره به هم خورده، وضو را از سر مى گيرد.

س . هرگاه كسى بعد از شروع در شستن عضوى، شك نمايد در عضو سابق، چه كند؟

ج . برگردد به سوى سابق و آن را به جا بياورد با مراعات موالات و ترتيب و ساير شرايط. و حكم ظنّ در اين باب، حكم شك است. و فرقى نيست مابين شك در اجزا و شك در شرايط؛ پس مادامى كه فارغ از عمل نشده، اگر در يكى از اينها شك نمايد، بايست تحصيل يقين كند. و قول عدل واحد در هر يك از اينها، حجّت نيست و كثيرالشك، اعتبارى به شك او نيست.

س . هرگاه موضع وضو يا غسل را شخص، نجس مى دانست، بعد از وضو يا غسل، شك دارد كه ازاله نجاست كرده يانه، تكليف چيست؟

ج . وضو و غسلش صحيح است و از براى بعد، تطهير كند آن موضع را و هرجا كه علم دارد به ملوّث شدن آن به رطوبت، تطهير نمايد و بهتر آن است كه اين وضو و غسل را اعاده نمايد و اگر نماز هم كرده، اعاده كند.
7 . مسلوس و مبطون

س . هرگاه كسى صاحب حدث مستمرّ باشد، چه بول و چه غايط و چه نوم و چه ريح، تكليفش چيست و مراد به حدثِ مستمرّ چيست؟

ج . مراد از حدثِ مستمرّ، قسمى است كه اگر بخواهد در اثناى نماز، چيزى را كه از آن صادر مى شود، تجديد طهارت كند، حرج شديد لازم آيد.و هرگاه شخصِ «مسلوس» يا «مبطون»، از براى ايشان زمانى آرام باشد، كه در آن بتواند تحصيل طهارت نمايد و نماز را به جا آورد، انتظار آن زمان رامى كشد.

1 . مگر آن كه مفيد اطمينان باشد بنا بر اَقوى.

2 . بلكه احتياط در اعاده نماز بعد از وضو يا غسل، بعد از تطهير متنجّس در صورتى كه احتمال التفات در وقت وضو يا غسل نمى دهد، ترك نشود.و اگر نباشد زمانى بر ايشان كه در وسعت،طهارت و نماز را به جا آورند، ليكن متمكّن از اين باشند كه بدون عسر و حرج، نماز را با طهارت آورند،به اين معنى كه در هر جاى از نماز كه حدثى روى داد، طهارت را تجديد كنند و از همان جا كه باقى مانده نماز را تمام كنند، پس به همان نحو،وضو مى سازند و بنا مى گذارند از موضع رو دادن حدث؛و احوط در اين حال، آن است كه نماز را به وضوى اوّل، تمام كند و بعد از آن، عمل مذكور را به جا آورد. و اقوى كفايت وضو در اوّل عمل است در خصوص مسلوس.و اگر زمان بر وسعت اقلّ واجب نماز كه عبارت از ايما و يك تسبيحه باشد،در هر ركعتى داشته باشد، احوط،اتيان آن است بعد از نماز تامّة الافعال. و اكتفا به صلات تامّة الافعال با يك وضو در مسلوس، و با تجديد و بنا در مبطون، اقوى است.و با متمكّن نشدن بدون عسر و حرج از تجديد وضو به قسمى كه ذكر شد جهت پى درپى آمدن حدث،وضو مى سازند از براى هر نمازى و بدون تأخير نماز را به جا مى آورند و حدث صادر در بين نماز،معفوّ از ايشان است.

1 . و مبادرت مى نمايد اگر در اوّلِ آن وقت مى تواند نمازى را كه مشتمل بر اقلّ واجبات و ترك مستحبّات است با طهارت به جا آورد، اگر چه فترت، احتمالى باشد نه قطعى، اگر چه معلوم يا محتمل، نماز باطهارت در اثناى باشد، يا آن كه استمرار حدث، أخفّ باشد على الاحوط در صورت عدم فوت چيزى از شروط حاصله.

2 . با عدم استلزام فعل كثير يا مبطلى ديگر مانند استدبار، اگر چه در وضوى دوّم يا سوم در يك نماز باشد؛ و اگر مستلزم شد، از محل استلزام، اكتفا به سابِق آن از طهارت مى نمايد؛ و واجب است تهيه اسباب تسهيل تجديد در اثنا، قبل از نماز. و با رعايت قيود مذكوره در تجديد و تسهيل، بناى احتياط به ضمّ اتمام با يك وضو، لازم نيست حتى در مسلوس على الاقوى.

3 . اظهر عدم كفايت است با امكان تجديد و بنا به نحوى كه گذشت. و اظهر اتّحاد مسلوس و مبطون است با حفظ خصوصيّات، يعنى استمرار و مرتبه آن و عدم استمرار حدث و همچنين ساير احداث موجبه وضو.

4 . و همچنين در مسلوس با مماثلت، چنانكه گذشت اتّحاد حكم آنها. و اين طريق، احوط است در صورتى كه بداند كه بعض نماز اگر چه تكبيرة الاحرام باشد، خالى از حدث نمى شود. و محتمل است موظّف باشد در اين صورت به تيمّم اگر مى تواند با آن، بعض نماز را با طهارت ترابيّه انجام دهد؛ و همچنين در ساير صور كه محذور، اختصاص به وضو دارد، چه از اين جهت باشد كه وضو، فعل كثير مى شود نه تيمّم، يا از اين كه با وضو نمى تواند جزئى را با طهارت انجام دهد و با تيمم مى تواند، يا آن كه با تيمّم پيش از وضو، افعال نماز با طهارت واقع مى شود، چه آن كه قبل از نماز باشد يا در اثنا؛ و احتياط در جمع است با امكان، بين نماز با وضوى مذكور و نماز با تيمم مذكور.

صور مسأله و چند فرع

و از بيان متقدّم، ظاهر شد كه اصل مسأله، سه صورت دارد:

صورتى كه موظّف است در آن، به اتيان نمازى كه تماماً با طهارت مائيّه است؛

و صورتى كه مكلّف است در آن، به تجديد وضو در اثنا و بنا؛

و صورتى كه موظّف است در آن، به به جا آوردن نماز با يك وضو قبل از آن.

و عدم فرق بين مسلوس و مبطون با حفظ مماثلت و ساير خصوصيّات و احتمالات، از بيانات سابقه معلوم شد.

و وضوئى كه كافى است براى نماز، كافى است براى متعلّقات آن از قبيل: قضاى تشهد و سجده منسيّين و نماز احتياط با شك با رعايت تجديد و بناى در آن صورتى كه در نفس نماز، مكلّف است به آن.بدان كه اظهر لزوم وضو است بر مستمرّ الحدث براى هر نماز نافله، مثل فريضه. و آنچه كه مانع از تعدّى نجاست است به ظاهر، احوط تبديل آن است با هر وضوئى بدون فعل كثير و همچنين غَسل حَشَفه.و در مبطون، اگر ممكن باشد علاجِ تعدّى، لازم است با غَسل محلّ بدون عسر يا فعل كثير على الاحوط.

و احوط معالجه اين قسم از امراض مانعه از نمازِ مختار است، اگر چه متوقّف به بذلِ مالِ ممكنِ غيرِ مُجْحف باشد.

و داخل شدن با وضوى اضطرارى ـ مانند مسلوس مستمرّ الحدث ـ در ساير غايات غير واجبه ـ مانند مسّ كتابت غير واجب ـ خالى از اشكال و تأمّل نيست.

با احتمال فترت و تمكّن از صلات با طهارت، احوط صبر است و همچنين با احتمال اخفيّت حدث در بعض وقت.اگر مشغول شد به نماز به اعتقادِ نبودنِ فترت و در اثنا دانست كه فترت هست، قطع مى نمايد در صورتى كه تصحيح همان نماز اختياراً ممكن نباشد؛ و اگر بعد از نماز ملتفت شد، اعاده مى نمايد؛ و اگر بعد از نماز، بُرْء حاصل شد، احوط در وقت نماز، اعاده نماز است.

اگر نذرِ دوام وضو نمايد، بعد مسلوس يا مبطون شود، اظهر بى اثر بودن نذر است در زمان اين گونه مرض، مگر در صورتى كه بداند اطلاق نذر را، مثل آن صورت كه نذر، متأخّر از سلس باشد؛ و در اين صورت، تكرار مى نمايد وضو را تا اين كه حرجى باشد؛ و در اين صورت هم، بى اثر بودن در زمان مرض، اظهر است، در صورتى كه وضو، مفيد طهارت ولو آناً مّا نباشد.و واجب است بر مسلوس اين كه پاره اى از كهنه يا كيسه يا نحو آن، به خود ببندد تا نجاستْ تعدّى به جامه و بدنش نكند.

آنچه نزد شيعه ناقض وضو نيست

و امّا «مذى» و «وذى» و «ودى» و ناخن گرفتن و سر تراشيدن و غير اينها از چيزهايى كه غير شيعه از اسباب ناقض وضو دانسته اند، پس هيچ يك از اينها ناقض وضو نيست، بلى مستحب است تجديد وضو به آمدن «مذى» و «ودى» بدال مهمله.
8 . مستحبّات و ادعيه وضو

س . سنن وضو را اجمالاً بيان نماييد.

ج . مستحبّ است در وضو، گذاشتن ظرفى كه از آن، وضو مى سازد، بر طرف راست خود؛ و اين در ظرفى است كه بتوان از آن، به دست آب برداشت، هر چند دست او شَلّ باشد.و مستحب است آب برداشتن از ظرف، به دست راست، اگر چه به جهت شستن آن باشد، ولى دليلى بر استحباب ندارد، بلكه جمله اى از اخبار، دلالت بر خلاف آن دارد؛و بسم اللّه  گفتن در اول آن؛و هرگاه دست در آب گذارد بگويد «بِسْم اللّه وَ باللّه، اَللّهُمَّ اجْعَلْني مِنَ التّوّابينَ

1 . با هر وضوئى كه موظّف است به آن، و تبديل آن در صورت نجاست داخل آن، مگر آن كه مستلزم فعل كثير در اثناى نماز باشد.وَاجْعَلْني مِنَ المُتطَهِّرين»، و خواندن دعايى كه وارد شده در هنگام تسميه در اول وضو؛ و شستن دستها از زندين ـ بنا بر اظهر ـ پيش از داخل كردن دستها در ظرفى كه از آن آب برمى دارد، و «زَنْد» مفصل كف دستها و ساعد است. و در وضو از حدثِ بول و خواب، يك دفعه مى شويد و از غايط، دو مرتبه مى شويد. و مستحبّ است «مضمضه» و «استنشاق» سه مرتبه؛ و همچنين مستحب است خواندن دعاهايى كه هنگام مضمضه و استنشاق وارد شده؛ و همچنين خواندن دعاهايى كه در شستنِ روى و دستها و مسح سر و پاها وارد شده.و مستحبّ است از براى مرد، ابتدا نمودن به ظاهر ذراع در شستن اوّل و به باطن آن در شستن دوّم؛ و مستحبّ است براى زن عكس آن.و مكروه است استعانت جستن به غير در ريختن آب در دست و نحو آن و همچنين در ساير مقدّمات قريبه وضو. و افضل آن است كه باقى بگذارد آب وضو را بر محلّ.

دعاهاى وضو

و از حضرت امام جعفر صادق ـ عليه السلام ـ منقول است كه روزى حضرت اميرالمؤمنين ـ عليه السلام ـ نشسته بود با محمد حنفيّه، حضرت فرمود: يا محمد از براى من ظرف آبى بياور كه وضو سازم به جهت نماز؛ محمّد ظرفى را كه آب در آن بود حاضر ساخت، بعد حضرت به دست راست، آب بر دست چپ ريخت،
پس گفت:
«بِسْم اللّه  وَ بِاللّه ، والْحَمْدُ للّه  الَّذي جَعَلَ الْماءَ طَهُوراً وَ لَمْ يَجْعَلْه نَجِساً.»
پس استنجا كرد و فرمود: «اَلّلهُمَّ حَصِّنْ فَرْجي واعفه، وَاسْتُر عَوْرتي، و حَرِّمْني عَلَى النّار.»
پس مضمضه فرمود و گفت: «اَللّهُمَّ لَقِّني حُجَّتي يَوْمَ اَلْقاكَ، و أَطْلِقْ لِسانى بِذِكْرِكَ وَ شُكْرِك». 
پس استنشاق فرمود و گفت: «اَللّهُم لا تُحرِّمني ريحَ طَيِّباتِ الْجَنَّةِ، وَاجْعَلْني مِمَّنْ يَشَمُّ ريحَها وَ رَوْحَها وَ رَيْحانَها وَ طيبَها».

پس رو را شست و فرمود: «أَللّهُمَّ بَيِّضْ وَجْهى يَوْمَ تَسْوَدُّ فيهِ الْوُجُوهُ وَ لا تُسوِّدْه وَجْهي يَوْمَ تَبْيَضُّ فيهِ الْوُجُوهُ.»

پس دست راست را شست و فرمود: «أَلّلهُمَّ أَعْطِني كِتابي بِيَميني، وَالخُلْدَ فِي الْجِنان بِيَساري، و حاسِبْني حِساباً يَسيراً.»

پس دست چپ را شست و فرمود: «أللّهُمَّ لا تُعطِني كتابي بِشِمالي و لا مِنْ وَراءِ ظَهْري، و لا تَجْعَلْها مَغْلُولةً إلى عُنُقي وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ مُقَطَّعاتِ النِّيرانِ»

پس مسح سر به جا آورد و فرمود: «أللّهُمَّ غَشِّني بِرَحْمَتِك وَ بَرَكاتِكَ وَ عَفْوِكَ وَ عافِيَتِكَ.»

پس مسح پا را كرد و فرمود: «أَللّهُمَّ ثَبِّتْ قَدَمَيَ عَلَى الصِّراطِ يَوْمَ تَزِلُّ فيه الأَقْدامُ، وَاجعَلْ سَعْيى فيما يُرْضيكَ عَنّي.»

پس سر برداشت و نگاه كرد و به محمّد گفت: «يا محمّد هر كه وضو بسازد مثل وضوى من و بگويد مثل گفته من، مى آفريند خداى تبارك و تعالى از هر قطره فرشته اى كه تسبيح و تقديس و تكبير خدا كنند و مى نويسد خداى عزّوجلّ ثواب آن را به جهت او تا روز قيامت.» و هرگاه مكلّف، از وضو فارغ شود بگويد: «اَلْحمْدُ للّه رَبّ العالَمين».و بعضى گفته اند سه مرتبه سوره مباركه «انا اَنْزلناه» را بخواند.

فضيلت مهمّ قرائت سوره قدر در وضو

و در حديث وارد است كه هر كه بخواند بعد از تمام وضو «انّا اَنْزلناه» را و بگويد: «أَللّهُمَّ اِني أَسْألك تمامَ الْوُضُوءِ وَ تَمامَ الصَّلاةِ وَ تَمام رِضْوانِكَ وَ تَمامَ مَغْفِرَتِكَ.» نمى گذارد بر او گناهى را مگر اين كه محو مى نمايد جناب اقدس الهى.و در «فقه الرضا» ـ عليه السلام ـ مذكور است كه فرمود آن حضرت كه: هر مرد مؤمنى  كه بخواند در وضويش «انا انزلناه» را، بيرون مى آيد از گناهان مثل روزى كه از مادر متولد شده باشد. و ظاهر آن است كه [ اگر ] يك مرتبه بوده باشد، كافى است.و بهتر آن است كه بگويد: «أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إلاّ اللّه، أَللّهُمَّ اجْعَلْنى مِنَ التَّوّابينَ، وَاجْعَلْنى مِنَ المُتَطَهِّرينَ، وَالْحَمْدُ للّه رَبِّ الْعالَمين. أَللّهُمَّ إِنّى أَسْأَلُكَ تَمامَ الْوُضُوءِ وَ تَمامَ الصَّلاةِ وَ تمامَ رِضـْوانِكَ وَالْجنَّةَ.»

استحباب بودن آب وضو به اندازه يك مدّ

و مستحبّ است كه مقدار آب وضو، يك «مُدّ» بوده باشد و آن چهار يكِ «صاع» است.
1. و «صاع» عبارت از «يك من» تبريز است. و مستحبّات مذكوره را به جهت كثرت احتمالات و اختلافات در خصوصيّات آنها، به رجاى مطلوبيّت استحبابيّه، به جا آوردن احوط است.و همچنين رعايت مستحبّات ديگر از قبيل مسواك زدن براى هر وضو؛ و اين كه آب را بر بالاى عضو بريزد، نه آن كه فقط شستن وضوئى از بالا باشد؛ و اين كه با ريختن آب بشويد نه با فرو بردن عضو در آب؛ و اين كه با اِمرار دست بر عضو بشويد اگر چه شستن بدون آن مى شود؛ و اين كه چشم را باز نمايد در وقت شستن صورت به رجاى مطلوبيّت فعل. و همچنين رعايت مكروهاتِ وضو ـ از قبيل كمك گرفتن در مقدمات قريبه وضو نه در نفس شستن وضوئى يا مسح آن، و وضو در مكان استنجا، و وضو گرفتن از ظرف مفضّض يا مذهّب يا منقوش به صورت، و وضو ساختن از آبهاى مكروه مانند مشمّس و نحو آن ـ به رجاى مطلوبيّتِ ترك، مانعى ندارد.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

RSS