فصل اول آداب و مستحبات حج

فصل اول آداب و مستحبات حج

مستحبات حج بيش از آن است كه در اين رساله بيان شود، لذا به بيان مقدارى از آنها اكتفا مى گردد.

مستحبات سفر

شخصى كه اراده سفر مكه يا سفر ديگر را دارد، مستحب است كه از حضرت حق ـ جل و علا ـ طلب خير كند و وصيّت بنمايد و صدقه بدهد تا آنكه به آن صدقه سلامتى خود را خريدارى نمايد.
و وقتى كه براى مسافرت مهيا شد، مستحب است در خانه خود چهار ركعت نماز در هر ركعتى «فاتحة الكتاب» و سوره «توحيد» را بخواند و بگويد:
«اللّهُمَّ إنِّى أتَقَرَّبُ إلَيْكَ بِهِنَّ فَاجْعَلْهُنَّ خَليفَتى فى أهْلِى وَمَالى.
و مستحب است در كنار درب خانه خود ايستاده و سه مرتبه از پيش رو و طرف راست و طرف چپ سوره فاتحه بخواند و به همين ترتيب سه مرتبه آية الكرسى را بخواند و بعد از آن بگويد:
«اللَّهُمَّ احْفَظْنى وَاحْفَظْ مَامَعىَ وَسَلِّمْنى، وَسَلِّم مَامَعِىَ وَبَلِّغْنى وَبلِّغْ مَا مَعِىَ بِبَلاغِكَ الحَسَنِ الجَميلِ.»
 

مستحبات احرام

مستحبات احرام چند چيز است:
1 ـ پاكيزه نمودن بدن قبل از احرام و كوتاه نمودن ناخن و شارب و ازاله موهاى زائد بدن.
2 ـ كسى كه قصد حج دارد از اول ماه ذى القعده و شخصى كه قاصد عمره مفرده است پيش از يك ماه، موى سر و ريش را رها كند.
3 ـ غسل احرام؛ و اين غسل از زن حائض و نفساء نيز صحيح است؛ و تقديم اين غسل قبل از ميقات جائز است و در صورت تقديم اگر در ميقات آب يافت شد، مستحب است غسل را اعاده بنمايد. و بعد از اين غسل اگر مكلف لباسى را پوشيد يا چيزى را خورد كه بر مُحرم حرام است باز هم اعاده مستحب است. و اگر مكلف در روز غسل نمود، آن غسل تا آخر شب آينده كفايت مى كند؛ و همچنين اگر غسل در شب نمود تا آخر روز آينده كافى است.
و چون غسل كند اين دعا را بخواند.
«بسم اللّه و باللّه، اللّهُمَّ اجْعَلْهُ لى نُورا و طَهورا و حِرزا وأمْنا من كُلِّ خَوفٍ، و شِفاءً مِن كُلِّ داءٍ و سُقم، اللّهُمَّ طهِّرْنى وطهِّرْ قلبى واشرَح لى صَدْرى، و أجْرِ على لسانى مَحَبَّتكَ و مِدْحَتَكَ و الثَّناءَ عَلَيْكَ، فإنَّهُ لاقَوَّةَ لى إلاّ بك، و قد عَلِمْتُ أنّ قِوامَ دينى التسليمُ لَكَ، والاتِّباعُ لِسُنَّةِ نَبيِّكَ صَلَواتُك عَلَيهِ وَآلِهِ».

4 ـ هنگام پوشيدن دو جامه احرام بگويد:
«اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذى رَزَقنى ما اُوارى به عَورَتى، و اُؤدّى فيه فَرْضى، و أعبُدُ فيه ربِّى، و أنتهى فيه الى ما امَرَنى، اَلْحَمْدُلِلّهِ الّذى قَصَدْتُهُ فَبَلَّغَنى، و أرَدْتُهُ فَاَعاننى و قَبِلَنى و لَمْ يَقطَعْ بى، وَوَجْهَهُ أردتُ فَسَلَّمَنى، فهو حِصْنى وَكَهْفى و حِرْزى، و ظَهرى و مَلاذى، و رجائى ومَنْجاى و ذُخْرى، و عُدَّتى فى شِدَّتى ورَخائى».
5 ـ آنكه دو جامه احرام از پنبه باشد.
6 ـ آنكه احرام را به ترتيب ذيل ببندد: در صورت تمكّن بعد از فريضه ظهر و در صورت عدم تمكن، بعد از فريضه ديگر و در صورت عدم تمكن از آن، بعد از شش يا دو ركعت نماز نافله، كه مستحب است در ركعت اول پس از حمد سوره توحيد و در ركعت دوم سوره جحد (كافرون) را بخواند و شش ركعت افضل است؛ و بعد از نماز، حمد و ثناى الهى را بجا آورد و بر پيغمبر و آل او صلوات بفرستد آنگاه بگويد:
«اَللّهُمَّ انى اسألُكَ اَنْ تَجْعَلَنى مِمَّن استَجابَ لَكَ، و آَمَنَ بِوَعْدِكَ، وَاتَّبَعَ اَمْرَكَ فَإنّى عَبْدُكَ وفى قَبضَتِك، لااُوقى إلاّ ما وقَيْتَ، ولاآخُذُ إلاّ ما اعطَيْتَ، و قَد ذكرْتَ الحجَّ، فأسألُكَ أن تَعْزِمَ لى عَليهِ عَلى كِتابك و سُنَّةِ نبيِّكَ صلّى اللّه عليه وآله، و تُقوِّيَنى على ما ضَعُفتُ عنه، و تُسلِّمَ مِنِّى مَناسِكى، فى يُسرٍ مِنكَ وعافيةٍ، واجْعَلْنى من وَفْدكَ الَّذين رَضيتَ وأرتَضيتَ وسَمَّيْتَ وَكَتبْت.
اللّهُمَ إنَّى خَرَجتُ مِن شُقَّةٍ بَعيدَةٍ وأنْفَقْتُ مالى اِبْتغاءَ مَرْضاتِكَ، اللّهُمَّ فَتَمِّم لى حَجّى و عُمْرَتى، اللّهُمَّ إنّى اُريدُ التمتّع بِالعُمْرَةِ إلى الحَجِّ على كتابكَ وسُنَّةِ نَبِيّكَ صلّى اللّه عليه وآله وسلّم، فإن عَرَضَ لى عارضٌ يَحبسُنى، فحُلَّنى حيثُ حَبَسْتَنى لِقَدَرِكَ الّذى قَدَّرْتَ علىَّ، أللّهُمَّ إنْ لم تَكُنْ حَجَّةٌ فَعْمرةٌ.
أَحرمَ لَكَ شَعرى وبَشَرى، ولَحْمى ودَمى، وعِظامى ومُخّى وعَصَبى، من النِّساء و الثِّيابِ وَالطِّيبِ، أبتغى بذلك وجْهَكَ وَالدّارَ الآخرةَ».
7 ـ آنكه نيت احرام را به زبان تلفظ نمايد؛ و براى مردن مستحب است تلبيه را بلند بگويند.
8 ـ سابقا گفتيم كه تلبيه واجب كه احرام به آن محقق مى شود بنابر احوط اين است: «لبَيَّكَ اللّهُمَّ لبَيَّكَ لبَيَّكَ لاشَريكَ لَكَ لبَيَّكَ إنَّ الحَمْدَ والنِّعْمَةَ لَكَ وَالمُلك لاشَريكَ لَكَ».

و مستحب است بعد از آن بگويد:
«لَبَّيكَ ذاالمعارجِ لبَّيك، لبّيكَ داعِيا إلى دارِ السّلامِ لبَّيك، لبّيكَ غفّارَ الذُنوُبِ لبّيك، لبّيكَ اهلَ التلبيةِ لبّيك، لبّيك ذاالجلالِ والاكرامِ لبّيكَ، لبَّيكَ تُبِدئُ والمعادُ إليكَ لبّيكَ، لبّيكَ تَستغنى و يُفْتَقَرُ إليكَ لبّيك لبّيك مَرعُوبا وَ مَرهوبا إليكَ لبّيك، لبّيكَ إلهَ الحق لَبّيَك، لبّيك ذاالنَّعْماءِ والفَضْلِ الحَسنِ الجَميلِ لبَّيكَ، لبَّيكَ كشّافَ الكُرَبِ العظامِ لبَّيكَ، لبّيكَ عبدُك وابنُ عبدَيكَ لبّيكَ، لبّيكَ يا كريمُ لبّيك».
و اين جملات را نيز بگويد خوب است:
«لبّيكَ اتقرّبُ إليك بمحمّدٍ وآل محمّدٍ لبّيك، لبّيكَ بحجّة أو عُمرةٍ لبّيكَ، لبّيكَ وهذه عُمْرةُ متعة إلى الحج لبّيك، لبّيكَ تلبيةً تمامُها و بلاغُها عليك».
9 ـ آنكه تلبيه ها را در حال احرام تكرار كند و در موارد ذيل نيز آن را بگويد: وقت بر خواستن از خواب؛ بعد از هر نماز واجب و مستحب؛ وقت رسيدن به سواره؛ هنگام بالا رفتن از تلّ يا سرازير شدن از آن؛ وقت سوار شدن يا پياده شدن؛ و اوقات سحر تلبيه بسيار بگويد، و زن حائض و نفساء نيز اين تلبيه ها را بگويند. و شخصى كه عمره تمتّع را بجا مى آورد، تلبيه گفتن او تا ديدن خانه هاى مكه معظّمه مستحب است و بعد از آن بايد قطع نمايد؛ و اما كسى كه براى حج مُحرم شده، مى تواند تلبيه را تا ظهر روز عرفه ادامه دهد.

مكروهات احرام

مكروهات احرام چند چيز است:
1 ـ احرام در جامه سياه مكروه است؛ و افضل احرام در جامه سفيد است؛ و ظاهر بعض روايات معتبر، عدم كراهت لباس سبز است.
2 ـ خوابيدن مُحرم در لباس و بالش سياه رنگ.
3 ـ احرام بستن در جامه چركين؛ و اگر جامه در حال احرام چرك شود بهتر آن است كه مكلف مادامى كه در حال احرام است، آن را نشويد.
4 ـ استعمال حنا پيش از احرام در صورتى كه اثر آن تا حال احرام باقى بماند.
5 ـ حمام رفتن و ساييدن بدن.
6 ـ لبيك گفتن مُحرم در جواب كسى كه او را صدا نمايد، بلكه احوط ترك آن است.

مستحبات دخول حرم

1 ـ همين كه حاجى به حرم رسيد، پياده شده و به جهت دخول حرم غسل نمايد.
2 ـ از براى تواضع و فروتنى نسبت به حضرت حق ـ جل علا ـ پا برهنه شده و آنچه را كه در پا نموده بوده را در دست گرفته داخل حرم شود، و اين عمل، ثواب زيادى دارد.
3 ـ هنگام دخول حرم اين دعا را بخواند:
«اللّهُمَّ إنَّكَ قُلتَ فى كتابِكَ، و قولُكَ الحقّ: و أذِّنْ فِى النّاسِ بالحجِّ يأتُوكَ رِجالاً و عَلى كلِّ ضامرٍ يأتينَ مِنْ كلِّ فَجٍّ عميقٍ، اَللّهُمَّ إنّى أرجو أنْ أكوُنَ مِمَّنْ اجابَ دعوتَك، قَد جئتُ من شُقَّةٍ بَعيدةٍ و فَجٍّ عَميقٍ، سامعا لِنِدائِك و مُستجيبا لَك، مُطيعا لأمرِك، و كلُّ ذلك بِفَضْلِك عَلىَّ و إحسانِك إلىَّ.
فَلَكَ الحُمْد على ما وَفَّقْتَنى لَهُ أبتغى بذلك الزُّلفةَ عِنْدَك، وَالقُربَةَ إليك والمنزلةَ لدَيك، والمَغْفِرةَ لذُنوبى، والتَّوْبَةَ علىَّ منها بمنِّكَ، اللّهُمَّ صلِّ عَلى مُحمدٍ وآل مُحمَّد وحرِّم بَدَنى على النّارِ، وآمِنّى مِن عَذابِك بِرَحمَتِكَ يا ارحَمَ الرّاحمين».

مستحبات وارد شدن مكه معظّمه

براى وارد شدن مكه معظّمه نيز غسل مستحب است؛ و هنگام وارد شدن به مكه معظّمه مستحب است كه شخص با حالت تواضع وارد شود؛ و كسى كه از راه مدينه برود، از بالاى مكه داخل شده و وقت بيرون آمدن از پايين آن بيرون آيد.

آداب مسجدالحرام و مكه معظّمه
مستحب است مكلف براى وارد شدن به مسجد الحرام، غسل بنمايد؛ و همچنين مستحب است با پاى برهنه و با حالت آرامش و وقار وارد شود؛ و هنگام ورود، از درب «بنى شيبه» وارد شود؛ و گفته اند كه درب «بنى شيبه» در حال كنونى، مقابل «باب السلام» است، بنابراين خوب است كه از «باب السلام» وارد شده و مستقيما بيايد تا از اسطوانات بگذرد؛ و مستحب است بر در مسجدالحرام ايستاده و بگويد:
«السّلام عليكَ ايّها النّبىُ ورَحْمَةُ اللّهِ وَبَركاتُهُ، بسم اللّه و بِاللّهِ، وَمِنَ اللّهِ و ما شاءَاللّه، السّلامُ عَلى انبياءِ اللّهِ ورُسُلِهِ، وَالسّلامُ على رَسُولِ اللّه، و السّلامُ على إبراهيمَ خَليلِ اللّهِ، والحَمْدُلِلّهِ رَبِّ العالمين».
پس داخل مسجدالحرام شود و رو به كعبه دستها را بلند نموده و بگويد:
«اللّهُمَّ إنِّى اَسْاَلُكَ فى مَقامى هذا، فى اوّلِ مناسِكى، ان تَقبَلَ تَوبَتى و ان تَجاوَزَ عن خَطيئَتى و تَضَعَ عنِّى وِزْرى، اَلْحَمْدللّه الَّذى بَلَغَنى بَيتَهُ الحرامَ، اللّهُمَّ إنِّى اُشهِدُكَ أنَّ هذا بيتُك الحرامُ الّذى جعلتَهُ مَثابَةً للناسِ وأمْنا مُباركا و هُدىً للعالمين.
اللّهُمَّ إنِّى عَبْدُكَ، والبلدُ بلدُك، والبيتُ بيتُكَ، جئتُ اَطْلبُ رَحْمَتَكَ، وأؤُمّ طاعَتَكَ، مُطيعا لأمرك، راضيا بقَدَرك، أسألكَ مسألةَ الفقيرِ إليك، الخائفِ لِعُقوبَتِكَ، اللّهُمَّ افتَحْ لى ابوابَ رَحْمَتِكَ، واسْتَعمِلنى بطاعتِك ومَرْضاتِك».

و در روايت ديگر وارد است كه نزد درب مسجد بگويد:

«بسم اللّهِ وباللّه، و مِن اللّهِ وَإلىَ اللّهِ و ما شاء اللّه، و على مِلَّةِ رسولِ اللّه صلّى اللّه عليه وآله، و خيرُ الأسماء للّه، و الحَمْدُللّه، و السّلامُ على رَسُولِ اللّهِ صلّى اللّه عليه وآله ، السّلام على محمّد بن عبداللّه، السلام عليك ايّها النَّبى و رحمةُ اللّهِ وبركاتُه، السّلامُ على أنبياءِاللّه و رسله، السّلامُ على ابراهيمَ خَليِل الرَّحمنِ، السّلامُ على المُرْسَلينَ، والْحَمْدُللّهِ رَبِّ العالَمينَ، السّلامُ علينا و على عبادِ اللّهِ الصّالحينَ.
اللّهُمَّ صلِّ على مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمد، و بارِكْ عَلى مُحمّدٍ وآل محمّد، وارحَمْ مُحمَّدا وآلَ مُحَمَّدٍ، كما صَلَّيْتَ وبارَكْتَ وَتَرَحَّمتَ على إبراهيم وَآلِ إبراهيمَ إنَّكَ حَميدٌ مَجيد، اللّهُمَّ صَلّ عَلى مُحمَّد وآل مُحَمَّد عبْدِكَ ورسولِك، و صَلِّ على إبراهيمَ خليلِكَ، و على انبيائِكَ وَرُسُلِكَ وسَلِّمْ عَلَيْهِمْ، وسَلامٌ على المُرْسَلينَ، والحَمْدُلِلّهِ رَبِّ العالمينَ.
اللّهُمَّ افْتحْ لى ابوابَ رَحْمَتِكَ وَاسْتَعْمِلْنى فى طاعَتِكَ وَمَرْضَاتِكَ واحْفَظْنى بِحِفْظِ الإيمان اَبَدا ما اَبْقَيْتَنى جَلَّ ثَناءُ وَجْهِك، اَلحْمدُلِلّهِ الّذى جَعَلَنى مِنْ وَفْدهِ وَزُوّارِهِ، وَجَعَلَنى مِمّن يَعْمُرُ مَساجِدَهُ، وَجَعَلنى مِمّن يُناجيهِ، اللّهُمَّ إنّى عَبْدُكَ، وَزائِرُكَ فى بَيْتِكَ وَعَلى كُلِّ مَأتىٍّ حَقٌ لِمَن اتاهُ وَزارَهُ، واَنتَ خَيْرُ مَاتىٍّ وَاَكْرَمُ مَزورٍ.
فَاسألُكَ يا اللّهُ يا رَحْمنُ وَبأنّك انَت اللّهُ لاإلهَ إلاّ اَنْتَ، وَحْدَكَ لاشَريكَ لَكَ، وَبِأَنَّكَ واحِدٌ اَحَدٌ صَمَدٌ لَمْ تَلِدْ وَلَمْ تُولَد، وَلَمْ يَكُنْ لَك كُفُوا اَحَدٌ، وأنّ محمّدا عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ صلّى اللّه عَليهِ وعَلى اَهْل بيتِه، يا جَوادُ يا كَريمُ يا ماجدُ يا جَبّارُ يا كَريمُ، اَسألُكَ اَن تَجْعَلَ تُحْفَتَكَ إيَّاىَ بزيارتى ايَّاكَ اوَّلَ شى ءٍ تُعْطينى فَكاكَ رَقَبتى مِنَ النَّارِ».

پس سه مرتبه مى گويد:
«اللّهُمَّ فُكَّ رَقَبتى مِنَ النَّار».

پس مى گويد:
«و اوسِعْ علىَّ مِن رِزْقِكَ الحَلالِ الطيِّبِ، وَادْرأ عنى شرَّ شياطينِ الإِنسِ والْجِنِّ، و شرَّ فَسَقَةِ الْعَربِ والعجَمِ».
و مستحب است وقتى كه برابر حجرالأسود قرار گرفت بگويد:
«أشَهْدُ اَنْ لاإله إلاَّ اللّهُ وَحْدَهُ لاشَريكَ لَهُ، وَاَشهدُ اَنّ مُحَمَّدا عَبْدُهُ و رسولُه، آمَنْتُ باللّه وكَفَرْتُ بالطّاغوتِ وباللاّتِ والعُزّى وبعبادةِ الشيطانِ، و بعبادةِ كلِّ نِدٍّ يُدعى من دُونِ اللّهِ».
پس نزديك حجرالأسود رفته و آن را استلام كند و بگويد:
«اَلحَمْدُلِلّهِ الَّذى هدانا لهذا و ما كُنّا لِنَهْتَدىَ لولا أنْ هَدانا اللّهُ، سُبْحانَ اللّه و الْحَمدلِلّهِ ولاإلهَ إلاّ اللّه و اللّه اكبرُ، أكبرُ مِنْ خَلقِهِ، اكبرُ مِمَّن اَخْشى و اَحذَرُ، ولاإله إلاّ اللّه وحدهُ لاشريكَ له، له المُلكُ ولهُ الحَمْد، يُحيى و يُميتُ، و يُميتُ ويُحيى، بِيدِهِ الخَيْرُ، وهُوَ على كلِّ شى ءٍ قدير».
و صلوات بر پيغمبر و آل او بفرستد، و سلام بر پيغمبران بدهد همان گونه كه وقت دخول مسجد سلام مى داد؛ آنگاه مى گويد: «إنّى أُوْمِنُ بوعدِكَ وَاُوفى بعهدِك».
و در روايت معتبر وارد است كه: وقتى نزديك حجرالأسود رسيدى دستهاى خود را بلند كن و حمد و ثناى الهى را بجاآور، و صلوات بر پيغمبر بفرست و از خداوند عالم بخواه كه حج تو را قبول كند، پس از آن حجر را بوسيده و استلام نما؛ و اگر بوسيدن ممكن نشد، با دست لمس نما؛ و اگر آن هم ممكن نشد، اشاره به آن كن و بگو:
«اللّهُمَّ امانتى ادَّيتُها، و ميثاقى تعاهَدتُهُ لتشهَدَ لى بالمُوافاة، اللّهُمَّ تصديقا بكتابكَ، و على سُنَّةِ نبيِّكَ، اَشْهَدُ ان لاإله إلاّ اللّهُ وَحْدَهُ لاشَريكَ لَهُ، وَأنّ مُحَمَّدا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، آمنتُ باللّهِ وَكَفَرتُ بِالْجِبْتِ وَالطّاغوتِ وباللاّتِ والعُزّى، و عِبادَةِ الشَيْطانِ وَعبادةِ كلّ نِدٍّ يُدعى مِن دونِ اللّهِ».
و اگر نتوانى همه را بخوانى، بعضى را بخوان و بگو: «اللّهُمَّ إليْكَ، بَسَطْتُ يَدى، وَفيما عِنْدَك عَظُمَتْ رَغْبَتى فَاقْبَلْ سَبْحَتى، وَاغْفِرْلى وَارْحَمْنى، اللّهُمَّ إنّى اَعُوذُ بِكَ مِنَ الكُفْرِ وَالْفَقْرِ وَمَواقِفِ الخِزْىِ فى الدُّنيا وَالآخِرة».
 

آداب و مستحبات طواف

مستحب است كه طواف كننده سر برهنه و پا برهنه، مشغول دعا و ذكر الهى باشد؛ و حرف بيهوده نزند؛ و گامها را كوتاه بردارد؛ و كارهايى كه در نماز مكروه است، در طواف نيز ترك نمايد.
و به سند معتبر از حضرت رسول صلى الله عليه و آله وسلم مروى است كه:«هر كه طواف كند خانه كعبه را در وقت زوال با سر برهنه، و گامها را كوتاه بردارد، و چشم خود را از نامحرم و عورت بپوشاند، و در هر شوطى، دست يا بدن خود را بر حجرالأسود بمالد بى آن كه آزارش به كسى برسد، و ذكر الهى را از زبان قطع نكند، بنويسد از جهت او به عدد هر گامى هفتاد هزار حسنه و محو كند از او هفتاد هزار گناه و بلند كند در بهشت از براى او هفتاد هزار درجه و بنويسد از جهت او ثواب آزاد كردن هفتاد هزار بنده كه بهاى هر يك، ده هزار درهم باشد و او را شفيع سازد در هفتاد هزار نفر از اهل بيت او و برآورد از جهت او هفتاد هزار حاجت، اگر خواهد در دنيا به او برساند و اگر خواهد در آخرت.» در حال طواف مستحب است بگويد:
«اللّهُمَّ انى اَسألكَ بِاسْمِكَ الّذى يُمْشى بِهِ عَلى طَلل الماءِ كما يُمشى به عَلى جَدَدِ الأرض، وَاسألُكَ بِاسْمِكَ الّذى يَهْتَزُّ لَهُ عَرْشُكَ، وَأسألُك بِاسْمِكَ الّذى تَهْتَزّ لَهُ أقدامُ مَلائكتِكَ، و أسألُكَ باسْمِكَ الَّذى دَعاكَ بِهِ مُوسى مِن جانِبِ الطّور فَاسْتَجَبْتَ لَهُ وألقَيْتَ عليهِ مَحَبَّةً مِنْكَ، و أسْألُكَ بِاسْمِكَ الّذى غَفَرْتَ بِهِ لِمُحمّدٍ ما تَقدّمَ مِن ذَنْبِهِ وَ ما تأخّر، وَ أتَمَمْتَ عَلَيْهِ نِعْمَتَكَ انْ تَفْعَلَ بى كذا و كذا» و حاجت خود را بطلبد.
و نيز مستحب است در حال طواف بگويد:
«اللّهُمّ إنّى اليكَ فقيرٌ، و انّى خائِفٌ مُسْتَجيرٌ، فَلا تُغَيِّر جِسْمى، وَلا تُبَدِّل اسْمى».
و صلوات بر محمد و آل او بفرستد بخصوص وقتى كه به در خانه كعبه معظّمه مى رسد؛ و وقتى كه به حجر اسماعيل رسيد به ناودان نگاه نموده و بگويد:
«اَللّهُمَّ اَدْخِلْنى الجَنَّة بِرَحْمَتِكَ، و اَجِرْنى بِرَحْمَتِكَ مِنَ النّارِ، وَعافنى مِنَ السُّقْمِ، وَأوسِعْ عَلَىَّ مِنَ الرّزقِ الحَلال، وادْرَأْ عَنّى شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ والاِْنْسِ، وشَرَّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ والْعَجَمِ».
و چون از حجر بگذرد و به پشت سر كعبه برسد، بگويد:
«يا ذَا المَنِّ و الطَّولِ والْجُودِ والْكَرمِ، إنّ عَمَلى ضَعيف فَضاعِفْه لى وتَقَبَّلهُ مِنى، إنّك اَنْتَ السَّميعُ العَليمُ».
و چون به ركن يمانى برسد، دست بردارد و بگويد:
«يا اللّهُ يا وَلىَّ العافيةِ، و خالِقَ العافية، و رازقَ العافية، و المُنِعمُ بالعافية، و المَنّانُ بالعافية و الْمُتَفَضِّلُ بالعافية عَلَىّ و عَلى جميعِ خَلْقِكَ، يَا رحمنَ الدّنيا والآخرةِ و رَحيمَهُما، صلِّ على مُحَمَّدٍ وآل مُحمَّدٍ وارْزُقنا العافيةَ، ودَوامَ العافيةِ، و تمامَ العافيةِ، و شُكرَ العافِيَة، فى الدنيا و الآخرةِ يا ارحمَ الرّاحمين».
پس سر به جانب كعبه بالا كند و بگويد:
«اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذىِ شَرَّ فَكِ وَعَظَّمكِ وَالْحَمْدُلِلّهِ الَّذى بَعَثَ مُحَمَّدا نَبيَّا وَجَعلَ عَليَّا إماما اللّهُمَّ اهدِلَهُ خيارَ خَلقكَ وَجنِّبهُ شِرارَ خَلقكَ». و چون ميان ركن يمانى و حجرالأسود برسد بگويد:
«رَبَّنا آتِنا فى الدُّنيا حَسَنَةً وَفى الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النَّارِ».
و در شوط هفتم وقتى كه به «مستجار»(1) رسيد، مستحب است دو دست خود را بر ديوار خانه بگشايد و شكم و روى خود را به ديوار كعبه بچسباند و بگويد:
«اللّهُمَّ البَيتُ بيتُك، و العبدُ عبدُك و هذا مكانُ العائذ بك من النّار».
پس به گناهان خود اعتراف نموده و از خداوند عالم آمرزش آن را بطلبد كه انشاء الله تعالى مستجاب خواهد شد، بعد بگويد:
«اللّهُمَّ مِن قِبَلِك الرَّوحُ وَالفَرَجُ والعافيةُ، اللّهُمَّ إنّ عملى ضَعيفٌ فَضاعِفْه لى، واغْفِرلى ما اطّلَعْتَ عَلَيْهِ منِّى وَخَفِىَ عَلى خَلْقِك أستجير بِاللّهِ مِنَ النّارِ».
و آنچه خواهد دعا كند؛ و ركن يمانى را استلام كند و به نزد حجرالأسود آمده و طواف خود را تمام نموده و بگويد:
«اللّهُمَّ قَنِّعْنى بِما رَزَقْتَنى، و بارِكْ لى فيما آتَيْتَنى».
و براى طواف كننده مستحب است در هر شوط، اركان خانه كعبه و حجرالأسود را استلام نمايد و در وقت استلام حجر بگويد:
«امانتى اَدَّيْتُها و ميثاقى تَعاهَدتُهُ لتشهَدَ لى بالمُوافاةِ».

مستحبات نماز طواف

در نماز طواف، مستحب است بعد از حمد در ركعت اوّل سوره «توحيد» و در ركعت دوم سوره «جحد» (كافرون) را بخواند، و پس از نماز حمد و ثناى الهى را بجا آورده و صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد و
از خداوند مهربان طلب قبول نمايد. و در بعضى از روايات است كه حضرت صادق عليه السّلام بعد از نماز طواف به سجده رفته و چنين مى گفت:
«سَجَد وَجْهى لَكَ تَعبّدا وَرِقّا، لاإلهَ إلاّ اَنْتَ حَقّا حَقّا، الأوّلُ قَبلَ كُلِّ شَى ء، والآخِرُ بَعْدَ كلِّ شى ء وَهَا اَنَا ذابَيْنَ يَدَيْكَ، ناصيَتى بِيَدِكَ، و اغْفِرلى إنّه لايَغْفِرُ الذَّنبَ العظيمَ غيرُك، فَاغْفِرْلى، فإنِّى مُقِرّ بِذُنُوبى عَلى نَفسى و لايدفَعُ الذَّنبَ العَظيمَ غيرُكَ».
و بعد از سجده روى مبارك آن حضرت از گريه چنين بود كه گويا در آب فرو رفته باشد.
و بعد از فراغ از نماز طواف و پيش از سعى، مستحب است به نزد چاه زمزم رفته و از آب آن به سر و پشت خود بريزد و بگويد:
«اللّهُمَّ اجْعَلْهُ عِلما نافِعا، و رِزقا واسعا، و شفاءً مِنْ كُلِّ داءٍ و سُقمٍ».
پس از آن به نزد حجرالأسود بيايد؛ و مستحب است از درى كه محاذى حجرالأسود است به طرف صفا متوجّه شود و با آرامى دل و بدن بالاى صفا رفته و به خانه كعبه نظر كند و به ركنى كه حجرالأسود در او است رو نمايد و حمد و ثناى الهى را بجا آورد و نعمتهاى الهى را به ياد آورد، آنگاه اين اذكار را بگويد: «اَللّهُ اَكْبَر» هفت مرتبه «اَلْحَمْدُلِلّهِ» هفت مرتبه «لاإلهَ إلاّ اللّهُ» هفت مرتبه «لاإلهَ إلاّ اللّهُ وَحْدَهُ لاشَريكَ لَهُ، لَهُ الْمُلكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحيى وَيُميتُ وَيُميتُ وَ يُحيى وَهُوَ حَىٌّ لايَمُوتُ وَهُوَ عَلى كُلِّ شَئٍ قَديرٌ» سه مرتبه، پس صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد پس بگويد: «اَللّهُ اَكْبَرُ عَلى مَا هَدانا وَالْحَمْدُلِلّهِ عَلى ما أبْلانا وَالْحَمْدُلِلّهِ الحَىِّ الْقَيُّومِ وَالْحَمْدُلِلّهِ الدَّائِمِ» سه مرتبه.

پس بگويد: «أشْهَدُ أنْ لاإلهَ إلاّ اللّهُ وَأشْهَدُ أنَّ مُحَمَّدا عَبْدُهُ وَرَسُولهُ لاَنَعْبُدُ إلاّ إيّاهُ، مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ» سه مرتبه، پس بگويد: «اَللّهُمَّ إنِّى أسألُكَ العَفو وَالعَافيةَ وَاليَقينَ فى الدُّنيا وَالآخِرَةِ» سه مرتبه، آن گاه بگويد: «اَللّهُمَّ آتِنا فِى الدُّنْيا حَسَنَةً وَفى الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النّارِ» سه مرتبه، پس بگويد: «اَللّهُ اَكْبَرُ» صد مرتبه، «لااِلهَ إلاّ اللّه» صد مرتبه «اَلْحَمْدُلِلّهِ» صد مرتبه «سُبْحان اللّهَ» صد مرتبه، پس بگويد:
«لاإله إلاّ اللّهُ وَحْدَهُ، اَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ، وَغَلَبَ الأحْزابَ وَحْدَهُ، فَلَهُ المُلْكُ ولَهُ الحَمْدُ، وَحْدَهُ وَحْدَهُ، اللّهُمَّ بارِكْ لى فِى الْمَوتِ و فيما بَعْدَ الْمَوْت، اللّهُمَّ إنّى اَعُوذُ بِكَ مِنْ ظُلْمَةِ القَبْرِ وَوَحْشَتِهِ، اَللّهُمَّ اظِلَّنى فى ظِلِّ عَرْشِكَ يوْمَ لاظِلَّ إلاّ ظِلُّكَ».
و بسيار تكرار كند سپردن دين و نفس و اهل و مال خود را به خداوند عالم، پس بگويد:
«أستَودِعُ اللّهَ الرَحمنَ الرَّحيمَ الَّذى لاتَضيعُ وَدائِعهُ دينى ونَفْسى وَ اَهْلى، اللّهُمَّ اسْتَعْمِلْنى على كِتَابِكَ وَسُنَّةِ نَبيِّكَ وتَوَفَّنى عَلى مِلَّتِهِ، وَاَعِذْنى من الْفِتنَة».
پس سه مرتبه، بگويد: «اَللّهُ أكبَر» سپس دعاى گذشته را دو مرتبه تكرار كند و يك بار تكبير بگويد و مستحب است كه باز دعاى گذشته را تكرار نمايد؛ و اگر تمام اين عمل را نتواند انجام دهد، هر قدر كه مى تواند بخواند؛ و مستحب است كه اين دعا را بخواند:
«اَللّهُمَّ اغْفِرْلى كُلَّ ذَنْبٍ اَذْنَبْتُهُ قَطّ، فإنْ عُدْتُ فَعُدْ عَلَىَّ بالْمَغْفِرَةِ، فَإنَّكَ اَنتَ الغَفُورُ الرَّحيمُ، اللّهُمَّ افْعَلْ بى ما اَنْتَ اهْلُهُ، فَإنَّكَ إنْ تَفْعلْ بى ما اَنْتَ اهلُهُ تَرْحَمنى، و إنْ تُعَذِّبْنى فَاَنْت غَنىٌ عَنْ عَذابى، و أناَ مُحتاجٌ اِلى رَحْمَتِكَ، فَيامَنْ انا محتاجٌ اِلى رَحْمَتِهِ ارْحَمْنى، اللّهُمَّ لاتفْعَلْ بى ما انا اهْلُهُ، فإنَّكَ اِنْ تَفْعل بى ما اَنَا اَهلُهُ تُعذِّبنى وَلَمْ تَظْلِمنى، أصْبَحْتُ أَتَّقِى عَدْلَكَ ولاأخافُ جَوْرَكَ، فيا مَنْ هُوَ عَدلٌ لايَجورُ ارْحَمْنى».
در حديث شريف وارد شده است هر كس كه بخواهد مال او زياد شود، ايستادن در صفا را طول دهد. و مستحب است كه پياده سعى نمايد؛ و از صفا تا به مناره به صورت معمولى راه رود و از آنجا تا جايى كه بازار عطاران است، تند رود و «هروله» نمايد؛ و اگر سوار باشد، از حدّمعمول مقدارى تندتر حركت نمايد، و از آنجا تا به مروه نيز به صورت معمولى راه رود؛ و در وقت برگشتن نيز به همان ترتيب مراجعت نمايد؛ و از براى زنها، «هروله» مستحب نيست. و مستحب است در گريه كردن، سعى كند و خود را به گريه وادارد و در حال سعى دعاى بسيار كند.

1 ـ مستجار در پشت كعبه نزديك ركن يمانى برابر در خانه كعبه واقع شده است.

مستحبات احرام تا وقوف به عرفات

امورى كه در احرام عمره، مستحب بود در احرام حج نيز مستحب است؛ و پس از اين كه شخص احرام بسته و از مكه بيرون آمد، همين كه بر «ابطح» مُشْرِف شود با صداى بلند تلبيه بگويد، و چون متوجه «منى» شود بگويد: «اَللّهُمَّ إيّاكَ أرجُو، و إيّاك أدْعو، فَبَلِّغْنى املى، وَاَصْلِحْ لى عَمَلى».
و با تن و دل آرام با تسبيح و ذكر حق تعالى برود و چون به منى رسيد بگويد:  «اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذى اَقْدَمَنيها صالِحا فى عافية، و بَلَّغَنى هذا الْمَكانَ».

پس بگويد:
«اللّهُمَّ هذِه مِنى، و هذِه ممّا مَننْتَ به عَلَينا مِن الْمناسِكِ، فَأسألكَ انْ تَمُنَّ عَلَىَّ بما مَنَنْتَ به عَلى اَنْبِيائِكَ، فَإنَّما أنا عَبْدُك وَفى قَبضَتِك».
و مستحب است كه شب عرفه را در منى بوده و با طاعت الهى مشغول باشد؛ و بهتر آن است كه عبادات و خصوصا نمازها را در مسجد «خيف» بجا آورد؛ و چون نماز صبح را خواند، تا طلوع آفتاب تعقيب گفته، سپس به عرفات روانه شود؛ و اگر خواسته باشد بعد از طلوع فجر روانه شود، مانعى ندارد، ولى مستحب است بلكه احوط است كه تا آفتاب طلوع نكرده، از وادى «محسّر» رد نشود؛ و روانه شدن پيش از صبح، مكروه است و از بعضى حرمت آن را نقل نموده اند مگر از براى ضرورت، مانند بيمار و كسى كه از ازدحام بترسد و چون به عرفات متوجه شود، اين دعا را بخواند:
«اَللّهُمَّ إلَيْكَ صَمَدتُ، وإيّاكَ اعتَمَدتُ وَوَجْهَكَ أرَدْتُ، فأسألكَ انْ تُباركَ لى فى رحلَتى و ان تَقْضىَ لى حاجتى، و أن تجْعلَنى مِمَّنْ تُباهى به اليومَ مَنْ هو اَفْضَلُ منِّى» و تا رسيدن به عرفات تلبيه بگويد.

مستحبات وقوف به عرفات

در وقوف به عرفات چند چيز مستحب است:
1 ـ در حال وقوف با طهارت باشد.
2 ـ غسل نمودن؛ و بهتر آن است كه نزديك ظهر باشد.
3 ـ آنچه موجب تفرّق حواس است، از خود دور سازد تا آنكه قلب او متوجّه جناب أقدس الهى گردد.
4 ـ نسبت به قافله اى كه از مكه مى آيد، وقوف در طرف دست چپ كوه واقع گردد.
5 ـ وقوف در پائين كوه و در زمين هموار بوده باشد، و بالا رفتن كوه مكروه است.
6 ـ در اول وقت، نماز ظهر و عصر را به يك اذان و دو اقامه بجا آورد.
7 ـ قلب خود را به حضرت حق جل و علا متوجه ساخته و حمد الهى گويد و تهليل و تمجيد نموده و ثناى حضرت حق را بجا آورد و پس از آن صد مرتبه «اَللّهُ اَكْبَر» و صد مرتبه سوره توحيد را بخواند و آنچه خواهد دعا نمايد و از شيطان رجيم، به خداوند مهربان پناه ببرد و اين دعا را نيز بخواند:
«اللّهُمَّ رَبَّ المَشاعِر كلِّها فُكَّ رَقَبَتى مِن النّارِ، وَاَوْسِعْ عَلَىَّ مِنْ رِزْقِكَ الحَلالِ، و ادْرَأ عَنّى شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ والانس اَللّهُمَّ لاتمكُرْ بى ولاتخْدَعْنى ولاتَسْتَدْرِجْنى اَللّهُمَّ اِنِّى اَسْاَلُكَ بِحَوْلِكَ وَجُودِكَ وَكَرَمِكَ وَمَنِّكَ وَفَضْلِكَ، يا اَسْمَعَ السّامعين و يا اَبْصَرَ الناظرينَ ويا اَسْرَعَ الحاسِبينَ و يا ارْحَمَ الرَّاحِمينَ اَنْ تُصَلِّىَ على مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وان تفعَلَ بى كذا و كذا». و حاجت خود را نام ببرد پس دست به آسمان بردارد و بگويد:
«اللّهُمَّ حاجتى إلَيْكَ الَّتى إنْ اعطَيْتَنيها لمْ يَضُرَّنى ما مَنَعْتَنى، وَالَّتى إنْ مَنَعتَنيها لمْ يَنْفَعُنى ما اَعْطَيْتَنى، اَسْاَلُكَ خلاصَ رَقَبَتى مِنَ النّارِ اللّهُمَّ اِنِّى عَبْدُكَ وَمِلْكُ يَدِكَ، ناصِيَتى بِيَدِكَ واَجَلَى بِعِلمِكَ، اَسْاَلُكَ ان تُوَفِّقَنى لِما يُرضيكَ عَنِّى وَاَنْ تَسَلَّمَ مِنِّى مَناسكى الَّتى اَريْتَها خليلكَ إبراهيم صلواتك عليه وَدلَلْتَ عَلَيْهَا نبيَّكَ محمّدا صلّى اللّه عليه وآله اللّهُمَّ اجْعَلْنى مِمَّنْ رَضيتَ عَمَلَهُ وَأطَلْت عُمْرَهُ واحييْتَهُ بَعْدَ المَوْتِ».

8 ـ اين دعا را بخواند:
«لاإلهَ إلاّ اللّهُ وَحْدَهُ لاشَريكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، يُحيى وَيُميتُ وَيُميتُ وَيُحيى، وَهُو حىٌّ لايَموتُ بِيَدهِ الخَيْرُ وَهُو عَلى كلّ شَئٍ قَديرٌ، اللّهُمَّ لَكَ الحَمْدُ انت كَما تَقُول و خير ما يَقُولُ القائلُون، اللّهُمَّ لَكَ صلاتى و دينى وَمَحياىَ و مَماتى ولكَ تُراثى، وبكَ حَوْلى وَمِنْكَ قوَّتى، اللّهُمَّ إنَّى اَعُوذُ بِكَ من الفَقْر و مِنْ وَسْواسِ الصَّدرِ ومِنْ شَتاتِ الأمرِ وَمِنْ عَذاب النّارِ مِنْ عَذابِ القبر، اللّهُمَّ اِنّى اَسألُكَ مِنْ خَيْر ما تأتى بِهِ الرِّياحُ، وَاَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ ما تأتى بِهِ الرّياحُ، وَأسألُكَ خيرَ اللَّيلِ و خيرَ النَّهارِ اَللّهُمَّ اجْعَلْ فى قَلبى نُورا وَفى سَمعى وَ بَصَرى نُورا وَفى لحمى وَ دَمى وَعِظامى وَعُروقى وَمَقعَدى وَمَقامى وَمَدخلى وَمَخْرَجى نُورا وَأعظِمْ لى نُورا يَا رَبِّ يَومَ ألقَاكَ إنَّكَ عَلى كُلِّ شَى ءٍ قَديرٌ».
و در اين روز تا مى تواند از خيرات و صدقات كوتاهى نكند و نيز رو به قبله كند و بگويد: «سُبْحانَ اللّه» صد بار و «اَللّهُ اَكْبَر» و : «ماشاءَ اللّهُ لاقُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ أشْهَدُ أنْ لاإله إلاّ اللّهُ وَحْدَه لاشريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ وَلَهُ الحَمْدُ يُحيى وَيُميتُ وَهُوَ حَىٌّ لايَمُوتُ بِيَدِهِ الخَيرُ وَهُوَ عَلى كُلِّ شَئٍ قَديرٌ».
(9) آنكه به طرف كعبه معظّمه رو كند و اين أذكار را بگويد: «سُبْحانَ اللّهِ» صد مرتبه «اَللّهُ اَكْبَرُ» صد مرتبه، «مَا شَاءَ اللّهُ لاقُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ» صد مرتبه و «أشْهَدُ أنْ لاإلهَ إلاّ اللّهُ وَحْدَهُ لاشريكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ وَلَهُ الحَمْدُ، يُحْيى و يُميتُ وهُوَ حىّ لايَموتُ، بِيَدِهِ الخَيرُ وَهُوَ عَلى كُلّ شَى ء قَديرٌ» صد مرتبه. سپس از اولِ سوره «بقره» ده آيه بخواند پس سوره «توحيد» سه مرتبه و «آية الكرسى» را بخواند تا آخر سپس اين آيات را بخواند:
«إنَّ ربّكُم اللّهُ الَّذى خَلَقَ السَّماواتِ وَالأرضَ فى سِتّةِ أيّامٍ ثم استوى عَلى العَرش يُغشى الليَّلَ النَّهارَ يَطلبهُ حثيثا وَالشَّمْسَ وَالقَمَرَ وَالنُجُومَ مُسخَّراتٍ بِأمرِهِ ألا لَهُ الخلقُ وَالأمرُ تبارَكَ اللّهُ رَبُّ العالمين. ادعوا ربكمْ تضرُّعا وَخُفية إنَّهُ لايحبُّ الْمُعْتدينَ. وَلاتُفسِدُوا فى الأرْضِ بَعدَ إصلاحِهَا وادعُوه خَوفا وَطَمَعا إنَّ رَحْمَةَ اللّهِ قَرِيْبٌ مِنَ الْمُحْسِنينَ» پس سوره «قُلْ اَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَق» و سوره «قُلْ أعُوذُ بِرَبِّ النّاس» را بخواند.
سپس نعمت هاى الهى را كه به ياد دارد يكايك ذكر نموده و حمد الهى نمايد؛ و همچنين بر اهل و مال و ساير چيزهايى كه حضرت حق به او تفضّل نموده، حمد و شكر بنمايد و بگويد:
«اَللّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلى نَعمائِكَ الَّتى لاتُحْصى بِعَدٍ وَلاتُكافَأُ بِعَمَلٍ».
و به آياتى از قرآن كه در آنها ذكرِ حمد شده است، خدا را حمد و شكر نمايد؛ و به آياتى كه در آنها ذكرِ تسبيح شده است، خدا را تسبيح نمايد؛ و به آياتى كه در آنها ذكرِ تكبير شده است، خدا را تكبير نمايد؛ و به آياتى كه در آنها ذكرِ تهليل شده است، خدا را تهليل نمايد و بر محمد و آل محمد عليهم السلام، زياد صلوات بفرستند و به هر اسمى از اسماءاللّه كه در قرآن موجود است، خدا را بخواند و به آنچه از أسماء الهى كه در ياد دارد، خدا را ذكر كند، و به اسماء الهى كه در آخر سوره «حشر» موجود است، خدا را بخواند و آنها عبارتند از:
«اَللّه، عالمُ الغيبِ والشهادة، الرَّحمنُ الرَّحيم الملكُ القدُّوسُ السَّلام المؤمنُ المُهيمنُ العزيزُ الجبارُ المُتكبِّرُ الخالقُ البارى ءُ المصوِّرُ».

و اين دعا را بخواند:
«أسألكَ يَا اللّهُ يَا رَحمنُ بِكُلِّ اسْمٍ هُوَ لَكَ وَأسْألُكَ بِقُوَّتِكَ وَقُدْرَتِكَ وَعِزَّتِكَ وَبِجَميعِ مَا أحَاطَ بِهِ عِلْمُكَ وَبِجَمْعكَ وَبأركانك كُلِّها وَبِحَقِّ رَسُولكَ صَلواتُ اللّهِ عليهِ وَآلِهِ وَباسمِكَ الأكبَرِ الاكبَرِ وَباسمِكَ العَظيم الَّذى مَنْ دَعاكَ بِهِ كانَ حَقّا عَلَيكَ أنْ لاتُخيبهُ وَبِاسمِكَ الأعظَمِ الأعظَمِ الَّذى مَنْ دَعاكَ بِهِ كَانَ حَقّا عَلَيْكَ أنْ لاتَرُدَّه وَأنْ تُعطيَهُ ما سَأل وَ أَنْ تَغْفِرلى جَميعَ ذُنُوبى فى جَميعِ علمكَ فىَّ».
و هر حاجت كه دارى بخواه و از حق سبحانه و تعالى طلب كن كه در سال آينده و سالهاى بعد نيز توفيق حج بيابى؛ و هفتاد مرتبه بگو: «أسألُكَ الجَنَّةَ» و هفتاد مرتبه: «أستَغفِرُاللّهَ رَبِّى وَأتُوبُ إليَهِ».
پس بخوان اين دعا را: «اَللّهُمَّ فُكَّنى مِنَ النَّارِ وَأَوْسِعْ عَلىَّ مِنْ رِزْقِكَ الحَلالِ الطَيِّبِ وَادَحرْ [وَدْرَأ] عَنِّى شَرَّ فَسَقَةِ الجِنِّ وَالإنسِ وَشَرَّ فَسَقَةِ العَرَبِ وَالعَجَمِ».

(01 ـ نزديك غروب آفتاب بگويد:

«اَللّهُمَّ إنِّى اعُوذُ بِكَ مِنَ الفَقْرِ وَمِنْ تَشتُّتِ الأمر، وَمِنْ شَرِّ ما يَحدثُ بالليل و النَّهار، أمْسى ظُلمى مُستَجيرا بِعَفوِك، وأمْسى خَوفى مُستجيرا بأمانِك، و أمْسى ذلِّى مسْتجيرا بِعِزِّكَ، وأمْسى وَجهى الفانى مُستجيرا بِوَجْهكَ الباقى، يا خَيْرَ مَنْ سُئِل، ويا أجْودَ مَنْ اَعْطى، جَلِّلْنى برَحْمَتِكَ، وَاَلْبِسْنى عافِيتَك، و اصْرِفْ عَنِّى شَرَّ جميع خلقك».
ادعيه وارده در اين روز شريف، بسيار است و هر قدر كه ممكن باشد، خواندن دعا مناسب است، و بسيار خوب است كه در اين روز دعاى صحيفه كامله و دعاى حضرت سيدالشهدا سلام الله عليه و حضرت
زين العابدين سلام اللّه عليه خوانده شود و بعد از غروب آفتاب بگويد:
«اَللّهُمَّ لاتَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ هذَا الْمَوْقِفِ، وارْزُقنيهِ مِنْ قابِلٍ اَبَدا ما اَبْقَيْتَنى، وَاَقْلِبْنى الْيَومَ مُفْلِحا مُنْجِحا مُسْتَجابا لى مرحوما مَغْفُورا لى، بِأفْضَلِ ما يَنْقَلِبُ بِهِ اليَوْمَ اَحَدٌ مِن وَفْدِك وَحُجّاج بَيْتِكَ الحَرام، وَاجْعَلْنى الْيَوْمَ مِنْ أكْرَمِ وَفْدِكَ عَلَيك، وَاعْطِنى اَفْضَلَ ما اَعْطَيْتَ اَحَدا مِنْهُمْ مِنَ الْخَيْرِ وَالبَركةِ والرَّحْمَةِ والرِّضْوانِ وَالمَغْفِرَةِ، وبارِكْ لى فيمَا اَرْجِعُ إلَيه منْ اَهْلٍ او مالٍ او قَليلٍ او كَثيرٍ، و بارِك لَهُمْ فىّ». و بسيار بگويد: «اَللّهُمَّ اعتقنى مِنَ النَّار».

مستحبات وقوف در مزدلفه

مستحب است با تن و دلى آرام از عرفات به سوى مزدلفه متوجه شده و استغفار نمايد، و همين كه از طرف دست راست به تلّ سرخ رسيد، بگويد:
«اللّهُمَّ ارْحَمْ مَوْقِفى وَ زِدْ فى عَمَلى، وَسَلِّمْ لى دينى وَتَقبَّل مِنّى مَناسِكى».
و در راه رفتن ميانه روى نمايد و كسى را آزار ندهد و مستحب است نماز مغرب و عشا را تا مزدلفه به تأخير اندازد اگر چه ثلث شب نيز بگذرد؛ و ميان هر دو نماز به يك اذان و دو اقامه جمع كند؛ و نوافل مغرب را، بعد از نماز عشا بجا آورد؛ و در صورتى كه از رسيدن به مزدلفه پيش از نصف شب مانعى رسيد، بايد نماز مغرب و عشا را به تأخير نينداخته و در ميان راه بخواند؛ و مستحب است كه در وسط وادى، از طرف راستِ راه، نزول نمايد؛ و مستحب است كه آن شب را به هر مقدار كه ممكن باشد، به عبادات و اطاعت الهى بسر برد و اين دعا را بخواند:
«اللّهُمَّ إنِّى اَسْاَلُكَ اَنْ تَجْمَعَ لى فيها جوامِعَ الْخَيرِ، اللّهُمَّ لاتُؤْيِسَنى مِنَ الخَيْر الَّذى سَألْتُكَ ان تجْمَعَهُ لى فى قَلْبى، وَاَطْلبُ إلَيْكَ اَنْ تُعَرِّفَنى ما عَرَّفْتَ أولياءَكَ فى مَنْزلى هذا، و أنْ تَقِيَنى جوامِعَ الشَّر».
و مستحب است بعد از نماز صبح با طهارت، حمد و ثناى الهى را بجا آورد؛ و به هر مقدارى كه ممكن باشد، از نعم و تفضّلات حضرت حق ذكر كند؛ و بر محمد و آل محمد صلوات بفرستد؛ آنگاه دعا نمايد، و بعضى به وجوب آن قائل شده اند؛ و اين دعا را نيز بخواند:
«اَللّهُمَّ رَبَّ الْمَشْعَر الحرامِ فُكَّ رَقَبَتى مِنَ النّار، وَاَوسِعْ عَلَىَّ مِنْ رِزْقِكَ الْحَلال، و ادْرَأْ عَنّى شَرَّ فَسَقَة الجِنِّ والانسِ، اللّهُمَّ اَنْتَ خيرُ مَطْلوبٍ اِلَيه وخَيرُ مَدْعُوٍّ وخَيرُ مَسْؤُول، و لِكُلِّ وافِدٍ جائزةٌ، فَاجعَلْ جائِزَتى فى مَوطِنى هذا اَنْ تُقيلَنى عَثَرتى، وَتقْبَلَ معذِرَتى، و انْ تَجاوزَ عَنْ خَطيئتى، ثمَّ اجْعَلِ التَّقْوى مِنَ الدّنيا زادى».
و مستحب است كه سنگ ريزه هايى كه در منى رمى خواهد نمود،از مزدلفه بردارد و مجموع آن هفتاد است؛ و مستحب است وقتى كه از مزدلفه به سوى منى رفته و به وادى «محسّر» رسيد، به مقدار صد قدم هروله نمايد و بگويد:
«اللّهُمَّ سَلِّمْ لى عَهْدى وَاقْبَلْ تَوبَتى، وأجِبْ دَعْوتى، واخلُفْنى بخَيْرٍ فيمَنْ تَرَكْتُ بَعدى».

مستحبات رمى جمرات

در رمى جمرات، چند چيز مستحب است:
1 ـ با طهارت بودن در حال رمى.
2 ـ هنگامى كه سنگها را در دست گرفته اين دعا را بخواند:
«اللّهُمَّ هؤلاء حَصَياتى فأحصِهِنَّ لى وَارْفَعْهُنَّ فى عمَلى».
3 ـ با هر سنگى كه مى اندازد تكبير بگويد.
4 ـ هر سنگى را كه بيندازد، اين دعا را بخواند:
«اللّهُ اَكْبَرُ، اللّهُمَّ ادْحَرْ عَنِّى الشَّيطان، اللّهُمَّ تَصديقا بِكِتابِكَ و على سُنَّةِ نَبيِّكَ، اللّهُمَّ اجْعَلْهُ حَجّا مَبرورا وعملاً مَقبولاً وسَعيا مَشكورا وَذَنبا مغفورا».
5 ـ ميان او و جمره در جمره عقبه، ده يا پانزده ذراع فاصله باشد و در جمره اولى و وسطى كناره جمره بايستد.
6 ـ جمره عقبه را به صورت رو به جمره و پشت به قبله رمى نمايد و جمره اوُلى و وُسطى را رو به قبله، رمى نمايد.
7 ـ سنگ ريزه را بر انگشت ابهام گذارده و با ناخنِ انگشتِ شهادت بيندازد.
8 ـ پس از برگشتن به جاى خود، در منى اين دعا را بخواند:
«اَللّهُمَّ بِكَ وَثِقْتُ وعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ فنِعْمَ الرَّبُّ ونِعمَ المولى و نِعمَ النَّصير».

مستحبات قربانى

مستحبات قربانى، چند چيز است:

1 ـ در صورت تمكّن قربانى شتر باشد، و در صورت نبودن آن،گاو و در صورت نبودن آن، گوسفند باشد.
2 ـ قربانى بسيار فربه باشد.
3 ـ در صورت شتر يا گاو بودن آن، از جنس ماده؛ و در صورت گوسفند يا بز بودن، از جنس نر باشد.

و در وقت ذبح يا نحر اين دعا را بخواند:
«وجَّهْتُ وَجْهِى لِلَّذى فَطَرَ السَّماواتِ وَالأرضَ حَنيفا مُسْلِما و ما انَا مِنَ الْمُشْرِكينَ، إنَّ صلاتى و نُسُكى ومَحْياىَ وَمَمَاتى لِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ، لاشَريكَ لَهُ وَبِذلِكَ اُمِرْتُ وأنا مِنَ الْمُسْلِمينَ، اللّهُمَّ مِنْكَ وَلكَ، بسم اللّهِ وَاللّهُ اَكْبَرُ، اَللّهُمَّ تَقبَّل مِنِّى».
5 ـ اين كه خود قربانى را ذبح نمايد؛ و اگر نتواند دست خود را بالاى دست ذبح كننده بگذارد.

مستحبات حلق

در حلق چند چيز مستحب است:

1 ـ در وقت سر تراشيدن رو به قبله كند.
2 ـ آنكه از جانبِ راستِ جلوى سر شروع كند و اين دعا را بخواند:
«اللّهُمَّ اعطنى بكلِّ شَعرة نورا يوم القيامة».
3 ـ آنكه موى سر خود را در منى در خيمه خود دفن نمايد و اَولى اين است كه بعد از حلق، اطراف ريش و شارب خود گرفته و همچنين ناخنها را بگيرد.

مستحبات طواف حج و نماز آن و سعى

آنچه كه از مستحبات در طواف عمره و نماز آن و سعى ذكر شد،اينجا نيز جارى است؛ و مستحب است شخصى كه به جهت طواف حج مى آيد، در روز عيد قربان بيايد و بر درب مسجد بايستد و اين دعا را بخواند:
«اللّهُمَّ اَعِنّى على نُسُكِكَ وَسَلِّمْنى لَهُ وَسَلِّمْهُ لى، أسألُكَ مَسْأَلَةَ العليل الذَّليل الْمُعْتَرِف بِذَنْبِهِ ان تَغْفِرَ لى ذُنُوبى، و ان ترجِعَنى بحاجتى، اللّهُمَّ إنِّى عَبْدُكَ والبَلَدُ بَلَدُكَ والبَيْتُ بَيْتُكَ، جِئْتُ اَطْلبُ رَحْمَتَكَ و أؤُمُّ طاعتَكَ، مُتَّبِعا لأمْرك راضيا بِقَدَرِكَ، أسألكَ مسألةَ الْمُضْطَرِّ إليكَ، المُطيعِ لأمرِكَ، المُشْفِقِ مِنْ عَذابِكَ، الخائفِ لِعُقوبَتِكَ أنْ تُبَلِّغَنى عفوَك وَتُجيرَنى مِنَ النَّارِ برحمتك».

پس به نزد حجرالأسود بيايد و استلام و بوسه نمايد؛ و اگر بوسيدن ممكن نشد، دست بر حجر ماليده و دست خود را ببوسد؛ و اگر آن هم ممكن نشد، مقابل حجر ايستاده و تكبير بگويد و بعد آنچه در طواف عمره بجا آورده بود بجا آورد.

مستحبات منى

بدان كه براى حاجى مستحب است كه روز يازدهم و دوازدهم و سيزدهم را در منى بماند، و حتى به جهت طواف مستحب از منى بيرون نرود؛ و تكبير گفتن در منى بعد از پانزده نماز و در غير منى بعد از ده نماز كه اول آنها نماز ظهر روز عيد است مستحب مى باشد و بعضى آن را واجب دانسته اند و بهتر در كيفيّت تكبير، آن است كه بگويد:
«اللّهُ اَكْبَرُ اَللّهُ اَكْبَرُ لاإلهَ إلاّ اللّهُ وَاللّهُ اَكْبَرُ اللّهُ اَكْبَرُ وَلِلّهِ الْحَمْدُ، اللّهُ اَكْبَرُ عَلى ما هَدانا، اللّهُ اَكْبَرُ عَلى ما رَزَقَنا مِنْ بَهيمَةِ الأنعامِ، وَالحَمْدُلِلّهِ عَلى ما أَبْلانا».
و مستحب است مادامى كه در منى اقامت دارد نمازهاى واجب و مستحب را در مسجد «خيف» بجا آورد، و در حديث است كه صد ركعت نماز در مسجد خيف با عبادت هفتاد سال برابر است؛ و هر كس در آنجا صد مرتبه «سُبْحانَ اللّهِ» بگويد، ثواب آن برابر ثواب بنده آزاد كردن است؛ و هر كس در آنجا صد مرتبه «لا إلهَ إلاَّ اللّهُ» بگويد، ثواب آن برابر است با ثواب كسى كه احياى نفس كرده باشد؛ و هر كس در آنجا صد مرتبه «الْحَمْدُلِلّهِ» بگويد، ثواب آن برابر است با ثواب خراج عراقَيْن كه در راه خدا تصدق نمايد.

مستحبات ديگر مكه معظّمه

آداب و مستحبات ديگر در مكه معظّمه از اين قرار است:

1 ـ زياد ذكر نمودن خدا و خواندن قرآن.
2 ـ ختم نمودن يك قرآن.
3 ـ خوردن از آب زمزم و بعد از خوردن اين دعا را بخواند:
«اَللّهُمَّ اجْعَلْهُ عِلْما نافِعا و رزقا واسعا و شِفاءً من كلّ داءٍ و سُقْم»، و نيز بگويد: «بسم اللّه، الحَمْدُللّه، الشُكْرُللّه»
4 ـ نظر نمودن به كعبه، بلكه بسيار نظر نمودن به آن.
5 ـ در هر شبانه روز، ده مرتبه طواف نمودن: در اول شب، سه طواف و در آخر شب، سه طواف و پس از دخول صبح، دو طواف و بعد از ظهر، دو طواف.
6 ـ هنگام توقف در مكه به تعداد روزى سال، يعنى سيصد و شصت مرتبه طواف نمايد؛ و اگر اين مقدار نشد، پنجاه و دو مرتبه؛ و اگر آن هم ممكن نشد، هر مقدارى كه بتواند.
7 ـ شخص «صروره» به خانه كعبه داخل شود؛ و مستحب است قبل از دخول غسل بنمايد؛ و در وقت داخل شدن بگويد:
«اللّهُمَّ إنَّكَ قلت: و مَنْ دَخَلَه كان آمِنا، فآمِنّى مِنْ عَذاب النَّارِ».
پس دو ركعت نماز گذارده: در ركعت اول بعد از «حمد» «حم سجده» و در ركعت دوم بعد از «حمد» پنجاه و پنج آيه از ساير جاهاى قرآن بين دو ستون بر سنگ قرمز بخواند.
8 ـ دو ركعت نماز خواندن در هر يك از چهار زاويه كعبه؛ و بعد از نماز اين دعا را بخواند:
«اللّهُمَّ مَنْ تَهَيَّأَ أوْ تَعَبَّأَ أوِ أَعَدَّ أوْ اسْتَعَدَّ لِوفادَةٍ الى مَخلُوقٍ رَجاءَ رِفْدِهِ، و جائِزَتِهِ وَنَوافِلِهِ وَفَواضِلِه، فإليكَ يا سَيِّدى تَهْيِئتى وَ تَعبِئَتى وَاعْدادى وَ اسْتِعْدادى رَجَاءَ رِفْدِكَ وَنوافلِلِكَ و جائِزتِكَ، فَلا تُخَيِّب اليومَ رَجائى، يا مَنْ لايَخيبُ عَلَيْهِ سائِلٌ، ولايَنْقُصُهُ نائلٌ، فإنِّى لمْ آتِكَ اليَومَ بِعَمَلٍ صالحٍ قَدَّمْتُهُ، ولاشَفاعةِ مَخْلُوقٍ رَجَوْتُه، ولكنِّى أتَيْتُكَ مُقِرّا بالظُلم و الإساءَةِ على نَفْسى، فَإنَّهُ لا حُجَّةَ لى ولاعُذْر.
فأسألُكَ يا مَنْ هُوَ كذلك انْ تُصلّىَ على مُحَمّد وآلِهِ، و تُعْطينى مَسْألتى و تُقيلَنى عَثْرتى و تَقْلِبَنى بِرَغبَتى، ولاتَرُدَّنى مَجْبوها مَمنُوعا ولاخائبا، يا عَظيمُ يا عَظيمُ يا عظيمُ اَرْجوكَ لِلعَظيم، أسْأَلك يا عظيمُ اَن تَغْفِرْلى الذَّنبَ العظيمَ لاإله إلاّ أنت».
و مستحب است هنگام خروج از كعبه سه مرتبه «اَللّهُ أكْبَر» بگويد پس بگويد:
«اللّهُمَّ لاتُجْهِدْ بَلائنا، ربَّنا و لاتُشمِتْ بِنا أعداءنا، فانَّكَ اَنْتَ الضَّارُّ النَّافع». بعدا پايين آمده و پله ها را دست چپ قرار داده كعبه را استقبال نمايد و نزد پله ها دو ركعت نماز بخواند.

طواف وداع

براى كسى كه مى خواهد از مكه بيرون رود، مستحب است طواف وداع نمايد؛ و در هر شوطى حجرالأسود و ركن يمانى را در صورت امكان استلام نمايد؛ و چون به مستجار رسد مستحباتى كه قبلاً براى آن مكان ذكر شد بجا آورد؛ و آنچه خواهد دعا نمايد، بعد حجرالأسود را استلام نموده و شكم خود را به خانه كعبه بچسباند، يك دست را بر حجرالأسود و دست ديگر را به طرف درب گذاشته و حمد و ثناى الهى نمايد و صلوات بر پيغمبر و آل او بفرستد، و اين دعا را بخواند:
«اللّهُمَّ صلِّ على مُحمَّد عَبْدكَ وَرَسولِكَ وَنَبيِّكَ وامينِكَ وحَبيبِكَ وَنجيبِكَ وخِيَرِتِك مِن خلقِكَ، اَللّهُمَّ كما بَلَّغَ رِسالاتِكَ، و جاهدَ فى سبيلِك، و صَدَعَ بأمْركَ، وأوذى فيكَ و فى جَنْبِكَ، وعَبَدَكَ حتى أتاهُ اليقينُ، اللّهُمَّ اقْلِبْنى مُفْلِحا مُنْجِحا مُسْتجابا لى بأفْضَلِ ما يرجِع به أحدٌ مِنْ وَفْدِكَ مِنَ الْمَغْفِرة والْبَرَكةِ و الرِّضوانِ و العافية».
و مستحب است وقت بيرون آمدن از باب «حناطين» كه مقابل «ركن شامى» است بيرون رود و از خداوند متعال، توفيق مراجعت را بطلبد و وقت بيرون رفتن، مقدارى خرما خريده و آن را بر فقرا تصدق نمايد.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

RSS