جُعـاله

جُعـاله
    جعاله آن است كه انسان قرار بگذارد در مقابل كارى كه براى او انجام مى دهند مال معيّنى بدهد، مثلاً بگويد : هركسى گمشده مرا پيدا كند ده تومان به او مى دهم ، و به كسى كه اين قرار را مى گذارد « جاعِل » و به كسى كه كار را انجام مى دهد « عامل » گويند و فرق بين جعاله و اجير كردن ديگرى براى كار، اين است كه در اجاره، بعد از خواندن صيغه، اجير بايد عمل را انجام دهد و كسى هم كه او را اجير كرده اجرت را به او بدهكار مى شود، ولى در جعاله عامل مى تواند مشغول عمل نشود و تا عمل را انجام ندهد، جاعل بدهكار نمى شود.
    « 228 » جاعل بايد بالغ، عاقل و از روى قصد و اختيار قرار داد كند و شرعاً بتواند در مال خود تصرف نمايد.
    « 229 » كارى كه جاعل مى گويد براى او انجام دهند، بايد حرام نباشد و نيز بايد بى فايده نباشد و از واجباتى نباشد كه شرعاً خود عامل لازم است بجا آورد، پس اگر بگويد، هر كس شراب بخورد، يا در شب تاريك به مكانى مخوف برود، يا نماز واجب خود را بخواند صد تومان به او مى دهم، جعاله نيست.
    « 230 » اگر مالى را كه قرار مى گذارد بدهد معين كند، مثلاً بگويد، هر كس اسب مرا پيدا كند، اين كيسه گندم را به او مى دهم، لازم نيست بگويد، اين گندم مال كجاست و قيمت آن چقدر است، ولى اگر مال را معين نكند، مثلاً بگويد، كسى كه اسب مرا پيدا كند، ده من گندم به او مى دهم، بايد خصوصيات آن را كاملاً معين نمايد.
    « 231 » اگر جاعل، مزد معيّن براى كار قرار ندهد، مثلاً بگويد، هر كسى بچه مرا پيدا كند پولى به او مى دهم، و مقدار آن را معين نكند، چنانچه كسى آن عمل را انجام دهد بايد مزد او را به مقدارى كه كار او در نظر مردم ارزش دارد، يعنى اجرت المثل، پرداخت نمايد.

    « 232 » اگر شخصى كارى را بدون جعاله يا با جعاله انجام دهد و قصد او اين باشد كه پولى نگيرد، مستحق اجرت نخواهد بود.
    « 233 » جاعل مى تواند پيش از آن كه عامل، شروع به كار كند جعاله را بهم بزند، و بعد از شروع به كار نيز مى تواند، بهم بزند ولى بايد مزد مقدار عملى كه عامل انجام داده به او بدهد.
    « 234 » اگر عامل كار را ناتمام بگذارد، چنانچه آن كار مثل پيدا كردن اسب است كه تاتمام نشود براى جاعل فايده اى ندارد، در اين صورت نمى تواند چيزى مطالبه نمايد، و همچنين است اگر جاعل مزد را براى تمام كردن عمل قرار دهد، مثلاً بگويد، هر كسى لباس مرا بدوزد صد تومان به او مى دهم، و امّا اگر مقصودش اين باشد كه هر مقدار از عمل انجام گيرد براى آن مقدار هم مزد هست، جاعل بايد مزد مقدار كارى را كه انجام شده به عامل بدهد، اگر چه احتياط اين است كه با مصالحه، يكديگر را راضى نمايند.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

RSS