شرايط فروشنده و خريدار

« شرايط فروشنده و خريدار »
    براى فروشنده و خريدار شش شرط است :
1 ـ بالغ باشند.
2 ـ عاقل باشند.
3 ـ حاكم شرع آنان را از تصرف در اموالشان منع نكرده باشد.
4 ـ قصد خريد و فروش داشته باشند، پس اگر مثلاً به شوخى بگويد : مال خود را فروختم ، معامله باطل است .
5 ـ كسى آنها را مجبور نكرده باشد.
6 ـ جنس و عوضى را كه مى دهند مالك باشند، يا مثل پدر و جد صغير، اختيار مال در دست آنان باشد، و احكام اينها در مسائل آينده گفته خواهد شد.
    « 126 » اگر بچه نابالغ چيزى را با اجازه پدر يا جد پدرى خود بخرد يا بفروشد، در صورتى كه بتواند معامله كند، بنا بر اظهر صحيح است . ولى اگر نمى تواند انشاء معامله نمايد و يا قبلاً نمى توانسته ولى حالا شك داريم كه مى تواند انشاء معامله كند يا نه، اگر چه با اجازه ولىّ باشد معامله اش صحيح نيست .
    * خريد و فروش و معامله طفل غيرمميّز ، ديوانه ، مست ، غافل ، بيهوش و كسى كه از روى شوخى و بدون قصد جدى معامله مى كند ، باطل است .
    « 127 » اگر ظالمى خريدار يا فروشنده را به معامله مجبور كند، چنانچه بعد از معامله راضى شود و بگويد راضى هستم، در صورتى معامله صحيح است كه موقع خريد يا فروش قصد معامله كرده باشد. ولى اگر خود مالك ، شخصى را بر اجراى صيغه مجبور كند ، بنا بر اظهر معامله صحيح است و احتياج به رضايت بعدى ندارد .
    « 128 » اگر انسان مال كسى را بدون اجازه او بفروشد، چنانچه صاحب مال به فروش آن راضى نشود و اجازه نكند، معامله باطل است.
    « 129 » پدر و جد پدرى طفل، در صورتى مى توانند مال طفل را بفروشند كه براى او مفسده نداشته باشد.

    « 130 » اگر كسى مالى را غصب كند و بفروشد و بعد از فروش، صاحب مال معامله را براى خود اجازه دهد، معامله صحيح است.
    « 131 » اگر كسى مالى را غصب كند و به قصد اين كه پول آن، مال خودش باشد آن را بفروشد، چنانچه صاحب مال معامله را اجازه نكند معامله باطل است.

« شرايط جنس و عوض آن »
    « 132 » جنسى كه مى فروشند و چيزى كه عوض آن مى گيرند پنج شرط دارد:
1 ـ مقدار آن با وزن يا پيمانه يا عدد و مانند اينها معلوم باشد.
2 ـ بتواند آن را تحويل دهد ، بنا بر اين فروختن اسبى كه فرار كرده است صحيح نيست .
3 ـ خصوصياتى را كه در جنس و عوض هست و به واسطه آنها ميل مردم به معامله فرق مى كند ، معين نمايد .
4 ـ مال در رهن يا گرو نباشد مگر اينكه از مالك آن اجازه فروش داشته باشد.
5 ـ خود جنس را بفروشد نه منفعت آن را، پس اگر مثلاً منفعت يك ساله خانه را بفروشد صحيح نيست . ولى چنانچه خريدار به جاى پول ، منفعت ملك خود را بدهد، مثلاً فرشى را از كسى بخرد و عوض آن منفعت يك سال خانه خود را به او واگذار كند، اشكال ندارد، و احكام اينها در مسائل آينده گفته خواهد شد.
    « 133 » جنسى را كه در شهرى با وزن يا پيمانه معامله مى كنند، در آن شهر انسان بايد با وزن يا پيمانه بخرد، ولى مى تواند همان جنس را در شهرى كه با ديدن معامله مى كنند، با ديدن خريدارى نمايد.
    « 134 » چيزى را كه با وزن خريد و فروش مى كنند با پيمانه هم مى شود معامله كرد، به اين صورت كه اگر مثلاً مى خواهد ده من گندم بفروشد با پيمانه اى كه يك من گندم گنجايش دارد، ده پيمانه بدهد.
    « 135 » اگر يكى از شرطهايى كه گفته شد در معامله نباشد معامله باطل است،ولى اگر خريدار و فروشنده راضى باشند كه در مال يكديگر تصرف كنند، تصرف آنها اشكال ندارد.

    « 136 » معامله چيزى كه وقف شده باطل است ولى اگر معلوم شود وقف باطل بوده مثل آن كه واقف بالغ نبوده، يا در نفروختن آن مفسده بزرگترى چون قتل نفس و هتك عِرض باشد، يا معلوم باشد كه واقف محل خاصّى در نظر نداشته مثل زمينى كه براى حمام ده وقف كرده باشد ، در اين صور فروختن جايز است . اما در صورت اول ، خود واقف يا وارث او مى تواند آن را براى خود بفروشد، و در صورت دوم، موقوفه فروخته مى شود و تبديل به چيزى كه به نظر واقف نزديكتر است مى شود ، و در صورت سوم ، به مثل آن تبديل مى گردد مثلاً در جاى ديگر همان ده حمام ساخته مى شود . و همچنين وقفى كه در آن اختلاف شده به طورى كه علم يا اطمينان به خرابى وقف پيدا شود ، بنا بر اظهر مى توان آن را فروخت .

صيغه خريد و فروش
    « 137 » در خريد و فروش لازم نيست صيغه عربى بخوانند، مثلاً اگر فروشنده به فارسى بگويد : اين مال را در عوض اين پول فروختم، و مشترى بگويد : قبول كردم ، معامله صحيح است . و بنا بر اظهر لازم نيست ايجاب بر قبول مقدم باشد ( مقصود از ايجاب ، كلام فروشنده و مقصود از قبول ، كلام خريدار است ) . و احتياط مستحب آن است كه به هرزبانى معامله مى كنند ، صحيح گفته شود و كاملاً بيانگر مقصود طرفين باشد .
    « 138 » اگر در موقع معامله صيغه نخوانند ، ولى فروشنده در مقابل مالى كه از خريدار مى گيرد ، مال خود را ملك او كند و او بگيرد ، معامله صحيح است و هردو مالك مى شوند .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

RSS