نماز جمعه

« نماز جمعه »
    نماز جمعه دو ركعت است مانند نماز صبح و به جاى نماز ظهر خوانده مى شود و داراى دو خطبه و شرائط خاصى است كه خواهد آمد .
    مسأله 1 ـ وقت نماز جمعه اول ظهر شرعى كه زوال شمس است مى باشد مثل نماز ظهر . و بنا بر احوط بايد اول زوال مبادرت به انجام آن بشود با مراعات وقت خطبه ها چنان كه خواهد آمد . و در موقعى كه واجب تعيينى باشد اگر مبادرت مذكور صورت نگرفت ، احوط در صورت امكان جمع بين آن و نماز ظهر است كه اول جمعه را اقامه مى كنند و پس از آن ظهر را .
    مسأله 2 ـ در زمان غيبت ، نماز جمعه واجب تخييرى است و كفايت از نماز ظهر مى كند .
    مسأله 3 ـ لازم نيست كه امام جمعه فقيه باشد ، اگرچه در صورت امكان ، احوط است .
    مسأله 4 ـ هنگامى كه نماز جمعه وجوب تعيينى دارد ، در همان حال بر مسافرى كه نماز را شكسته مى خواند ، زن ، پير ، كور ، بنده ، و هركسى كه حضور او باعث مشقّت و حرج برايش باشد مثل مريض ، واجب نيست ؛ اگرچه نماز جمعه از آنها در صورتى كه شركت بكنند صحيح است و كفايت از ظهر مى كند . و اما وجوب تخييرى پس براى جميع آنها ثابت است و فرقى با ديگران ندارند ، بلكه مى توانند نماز جمعه مستقل ( مثل جماعت مسافرين ) تشكيل بدهند ؛ ولى به جماعت زنان به تنهايى ، جمعه مستقل منعقد نمى شود .
    مسأله 5 ـ فاصله بين دو نماز جمعه كه هردو واجد شرائط صحت باشند از يك فرسخ بايد كمتر نباشد ، و اگر كمتر بود هركدام كه ديرتر شروع كرده باشند ( يعنى در تكبيرة الاحرام متأخّر باشند ) نماز آنها باطل است ، خواه از همديگر مطّلع باشند يا نه . و اگر مقارن يكديگر شروع كرده اند هردو نماز باطل است ، و در صورتى كه وقت باقى است مى توانند از اول ، يك نماز جمعه در آن وقت باقيمانده بخوانند .

    مسأله 6 ـ براى تشكيل نماز جمعه بايد جمعيت آنها از پنج نفر مرد كمتر نباشد كه يكى از آنها خود امام مى باشد ، بنا بر اين غير از امام اگر چهار نفر مرد هم كه نماز جمعه براى آنها وجوب تخييرى دارد ( اگرچه وجوب تعيينى نداشته باشد ) براى نماز جمعه حاضر شوند ، انعقاد آن جائز و مشروع مى شود .
    مسأله 7 ـ خواندن دو خطبه و مقدّم بودن آنها بر نماز ، شرط صحت نماز جمعه است ؛ پس اگر عمدا نماز را بدون خطبه خواندند ، دوباره بعد از خواندن خطبه ها نماز را اعاده مى كنند ؛ و اگر از روى فراموشى خطبه را ترك كردند ، بنا بر احتياط واجب نماز را پس از خطبه اعاده مى كنند .
    مسأله 8 ـ بنا بر اظهر واجب است واجبات خطبه ها را بعد از زوال ( ظهر شرعى ) بخوانند ، پس اگر خطبه ها قبل از زوال واقع شد ، بايد واجبات آنها را بعد از زوال اعاده كنند .
    مسأله 9 ـ بايد هريك از دو خطبه مشتمل بر حمد الهى باشد ، و نيز بنا بر اظهر مشتمل بر صلوات بر پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم و آل او عليهم السلام باشد ، و نيز بايد در مجموع دو خطبه ، موعظه و قرائت قرآن كريم را ترك نكند ، بلكه بنا بر احتياط واجب هريك از دو خطبه بايد مشتمل بر موعظه ( پند و نصيحت ) و قرائت قرآن باشد ، بلكه احوط رعايت ترتيب مذكور و نيز قرائت سوره كامل در هريك از دو خطبه است . و نيز احوط لزوم اشتمال خطبه دوم بر صلوات بر معصومين عليهم السلام به نحو تفصيل است .
    مسأله 10 ـ بنا بر احتياط واجب بايد خود امام جمعه خطبه ها را بخواند ، ولى اگر ممكن نشد مى تواند ديگرى بخواند .
    مسأله 11 ـ بنا بر احتياط واجب بايد خطبه ها طورى خوانده شود كه مستمعين تمام محتواى آن را بفهمند اگرچه به غيرعربى بيان شود ، و اين احتياط در بخش موعظه خطبه مؤكّدتر است .
    مسأله 12 ـ واجب است خطيب در حال خواندن خطبه ايستاده باشد ، و نيز واجب است بين دو خطبه به مقدار كمى بنشيند ، و واجب است كه به نحو متعارف صداى خود را بلند كند تا آن عده اى كه مى توانند بشنوند به سمع آنها برساند ، اگرچه صحت جمعه با اسماعِ عددِ لازم خالى از وجه نيست .

    مسأله 13 ـ بهتر است كه خطيب در هنگام ايراد خطبه باطهارت باشد ، اگرچه بنا بر اظهر صحّت خطبه مشروط به طهارت ( وضوء و غسل و تيمّم ) نيست . و همين حكم در مورد مأمومين هم جارى است .
و همچنين صحت خطبه مشروط به پاك بودن بدن و لباس هم نيست .
    مسأله 14 ـ حرف زدن خطيب به غيرخطبه در اثناء خطبه باطل كننده آن نيست ، مادامى كه باعث به هم خوردن موالات و وحدت عرفيّه اى كه در يك خطبه شرط است و نيز باعث فوت وقت نماز جمعه نباشد . و همچنين است اگر مثلاً در اثناء خطبه وضوء بگيرد .
    مسأله 15 ـ اگر ممكن است كه به وسيله بلندگو كلام خطيب به گوش تمام جمعيت نمازگزار برسد ، بعيد نيست كه واجب باشد .
    مسأله 16 ـ در صورتى كه مأموم در شرائطى است كه اگر خطبه ها را گوش بدهد مى شنود ، واجب است گوش بدهد . و نيز حرف زدنى كه او را از اين گوش دادنِ واجب باز دارد حرام است ، اگرچه باعث بطلان خطبه و نماز جمعه نسبت به او نيست . و احتياط مستحب آن است كه مأموم از حرف زدنى كه او را از گوش دادنِ واجب هم بازنمى دارد اجتناب كند .
    مسأله 17 ـ اگر مأموم به خطبه ها نرسيد ولى يك ركعت از نماز جمعه را درك كرد ، نماز جمعه او صحيح است .
    مسأله 18 ـ واجب است نماز جمعه را به جماعت بخوانند ، و نيز جماعت شرط صحت آن است ؛ ولى اگر بعدا معلوم شد كه امام ، فاسق بوده و يا طهارت نداشته ، بنا بر اظهر نماز جمعه صحيح است .
    مسأله 19 ـ امام جماعت در نماز جمعه بايد از كمال عقل برخوردار باشد و مرد و عادل و بالغ و حلال زاده و شيعه دوازده امامى باشد . و لازم نيست نماز جمعه در اصل بر او واجب تعيينى باشد ، پس مسافر مى تواند امام جمعه شود . و نيز ساير امورى كه در جماعت نمازهاى يوميه شرط است ( مثل فاصله نداشتن و غير آن ) در اينجا نيز معتبر است .

    مسأله 20 ـ در نماز جمعه لازم است كه مأمومين قصد اقتداء به امام را داشته باشند . و احتياط مستحب براى امام نيز اين است كه نيّت امامت كند ، اگرچه با عدم نيّت امامت و تنها قصد وظيفه فعليّه ، نماز جمعه از همگى صحيح است .
    مسأله 21 ـ در نماز جمعه سوره معيّنى معتبر نيست ، ولى مستحب است در ركعت اول پس از حمد ، سوره جمعه و در ركعت دوم بعد از حمد ، سوره منافقون خوانده شود .
    مسأله 22 ـ مستحب است كه حمد و سوره در نماز جمعه بلند خوانده شود .
    مسأله 23 ـ در نماز جمعه دو قنوت مستحب است : يكى در ركعت اول قبل از ركوع كه پس از خواندن قنوت به ركوع مى رود ، و ديگرى در ركعت دوم بعد از ركوع كه پس از پايان قنوت به سجده مى رود .
    مسأله 24 ـ اگر نمازگزار اشتباها در ركعت دوم پس از قنوت به ركوع رود و پيش از رسيدن به حدّ ركوع يادش بيايد ، بايد به سجده برود . و نيز اگر در حال رسيدن به حدّ ركوع ملتفت شد و در آن حال هيچ مكث ركوعى نكرد ، به سجده مى رود و نمازش صحيح است ؛ اما اگر مكث كرد نمازش باطل است .
    مسأله 25 ـ اگر مأموم به ركعت اول نماز جمعه نرسيد ولى به ركعت دوم آن كه در وقت نماز جمعه به جا آورده مى شود رسيد ، اگرچه تنها به ركوع امام برسد نماز جمعه او صحيح است و ركعت دوم را خودش فرادى مى خواند . ولى اگر شك كند كه ركوع امام را درك كرده يا نه ، نماز جمعه او باطل است و نماز ظهر مى خواند .
    مسأله 26 ـ در موقعى كه نماز جمعه بر واجد شرائط ، وجوب تعيينى دارد ، اگر بداند كه در صورت حركت براى حضور در جمعه به ركوع ركعت آخر هم نمى رسد ، مى تواند نماز ظهر را شروع كند و لازم نيست يقين كند كه نماز جمعه تمام شده است .
و همچنين نماز ظهر صحيح است اگر آن را با نيّت قربت خواند و در اثناء آن يا بعد از فراغ معلوم شد كه از اول متمكّن از انجام نماز جمعه نبوده است .

    مسأله 27 ـ شخص خنثى اگر به نماز جمعه حاضر شود نمازش صحيح است ، ولى نمى تواند خود امام شود و يا تكميلِ عددِ لازم كند .
    مسأله 28 ـ اگر بعد از زوال ، اذان نماز براى جمعه گفته شد ، براى دفعه دوم اذان گفتن ( به نحوى كه مخالفين انجام مى دهند ) بدعت و حرام است . و نيز بعد از خواندن نماز جمعه احتياط واجب آن است كه براى نماز عصر اذان نگويند .
    مسأله 29 ـ اگر در بين نماز ، براى امام ، موت يا بى هوشى پيش آيد ، مأمومين يك نفر از خود را كه با آنها مشغول نماز بود و واجد شرائط امامت است پيش مى اندازند و بقيه نماز را با او مى خوانند ، و واجب است كه نيّت اقتداء را تجديد كنند .
و همچنين اگر از امام حدثى سر زد ، خود او يا سايرين ، ديگرى را امام قرار مى دهند و نماز مأمومين صحيح است .
    مسأله 30 ـ اگر تعيين شخصى به جاى امام ممكن نشد ، پس اگر يك ركعت نماز را با جماعت تمام كرده بودند ، ممكن است گفته شود كه ركعت بعد را به عنوان نماز جمعه ولى فرادى تمام كنند ( مثل مأمومى كه فقط يك ركعت امام را درك كند ) . و اگر يك ركعت را تمام نكرده بودند ، ممكن است گفته شود كه نماز خود را به عنوان ظهر تمام كنند و صحيح باشد ؛ لكن احتياط به تمام كردن جمعه و پس از آن خواندن ظهر در صورت دوم ترك نشود .
    مسأله 31 ـ اگر در بين خطبه ، افراد پراكنده شدند و براى نماز بازنگشتند و تعداد افراد شركت كننده از پنج نفر كمتر شد ، بر هركدام از آنها نماز ظهر واجب است .
    مسأله 32 ـ اگر بعد از تحقق مقدار واجبِ خطبه يا بعد از تمام شدن خطبه پراكنده شدند و سپس بازگشتند ، در صورتى كه وقت نماز جمعه نگذشته باشد ، اعاده خطبه لازم نيست ، اگرچه طول بكشد . و اگر افراد ديگرى غير از كسانى كه خطبه را گوش داده اند حاضر شدند ، خطبه اعاده مى شود و نماز جمعه مى خوانند .
    مسأله 33 ـ اگر بعد از آنكه عددِ لازم در نماز جمعه همگى تكبيرة الاحرام را گفتند متفرق شدنِ آنها پيش آمد ، پس اگر يك ركعت نماز را با جماعت تمام كرده اند و سپس متفرق شده اند ، كسى كه نمازش را ادامه مى دهد ، به عنوان جمعه تمام مى كند و صحيح است . و اگر قبل از آن متفرق شده اند ، احتياط واجب در تمام كردن نماز به عنوان جمعه و پس از آن خواندن نماز ظهر است .

    مسأله 34 ـ اگر مأموم در اثر ازدحام جمعيت نتوانست دو سجده ركعت اول را همراه امام انجام دهد ، پس اگر بعد توانست انجام دهد و تا امام سر از ركوع ركعت ّدوم برنداشته خود را به او برساند ، نماز جمعه او صحيح است ؛ و اگر نتوانست ، همراه امام در ركعت دوم سجده مى كند به نيّت ركعت اول خودش و بعد از آن يك ركعت ديگر مى خواند و نماز جمعه او صحيح است .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

RSS